NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Hình phạt và cách quyết định hình phạt

Giảm án và tha tù trước thời hạn có điều kiện: mốc thời gian theo Điều 63, 66

Mốc xét giảm án lần đầu, mức phải chấp hành tối thiểu với tù có thời hạn và tù chung thân, điều kiện tha tù trước thời hạn có điều kiện và những ai bị loại trừ.

A Vietnamese woman seen from behind waiting on a plastic chair in a plain visiting room, small bag on her lap, side angle, pale fluorescent light, muted grey tones

Người đang chấp hành tù có thời hạn hoặc cải tạo không giam giữ được xét giảm lần đầu khi đã chấp hành một phần ba thời hạn, và dù giảm nhiều lần vẫn phải chấp hành ít nhất một phần hai mức án (Điều 63 Bộ luật Hình sự); với tù chung thân, mốc xét giảm lần đầu là 12 năm, lần đầu giảm xuống 30 năm và thời gian thực tế phải đủ 20 năm. Tha tù trước thời hạn có điều kiện theo Điều 66 đòi phạm tội lần đầu, cải tạo tốt và thường là đã chấp hành ít nhất một phần hai mức phạt tù.

Hai chế định này đều do cơ quan thi hành án hình sự đề nghị và toà quyết định, không phải quyền tự động. Bài này đặt các mốc vào bảng, tính thử trên một án cụ thể, rồi liệt kê những trường hợp luật loại trừ khỏi tha tù trước thời hạn.

Điểm xuất phát: tù có thời hạn và tù chung thân

Khoản 1 Điều 38 quy định tù có thời hạn cho một tội từ 03 tháng đến 20 năm; thời gian tạm giữ, tạm giam được trừ theo tỷ lệ 01 ngày bằng 01 ngày tù. Khi phạm nhiều tội, hình phạt chung có thể lên tới 30 năm theo Điều 55. Mọi mốc "một phần ba", "một phần hai" ở dưới đây tính trên mức án đã tuyên.

Tù chung thân theo Điều 39 là hình phạt tù không thời hạn, chỉ áp dụng với tội đặc biệt nghiêm trọng chưa đến mức tử hình, và không áp dụng với người dưới 18 tuổi phạm tội. "Không thời hạn" không có nghĩa là không bao giờ được ra: Điều 63 đặt lộ trình chuyển tù chung thân thành tù có thời hạn qua giảm án.

Một điểm hay bị bỏ qua: điều kiện xét giảm theo khoản 1 Điều 63 gồm ba yếu tố cùng lúc, đã chấp hành được một thời gian nhất định, có nhiều tiến bộ, và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự. Người chưa bồi thường gì thường bị vướng ở yếu tố thứ ba, dù đã đủ thời gian.

Đề nghị xét giảm do cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền lập; toà quyết định. Người nhà không nộp hồ sơ giảm án trực tiếp ra toà, nhưng có thể chuẩn bị giấy tờ chứng minh việc bồi thường, hoàn cảnh gia đình để bổ sung khi được yêu cầu.

Bảng mốc giảm thời hạn chấp hành theo Điều 63

Các mốc dưới đây là ngưỡng sớm nhất để được xem xét, không phải lịch giảm chắc chắn.

Trường hợpXét giảm lần đầu sau khi chấp hànhGiới hạn dù giảm nhiều lầnCăn cứ
Cải tạo không giam giữ, tù có thời hạnMột phần ba thời hạnPhải chấp hành ít nhất một phần hai mức án đã tuyênKhoản 1, khoản 2 Điều 63
Tù chung thân12 năm; lần đầu giảm xuống 30 nămThực tế chấp hành ít nhất 20 nămKhoản 1, khoản 2 Điều 63
Nhiều tội, trong đó có tù chung thân15 năm; lần đầu giảm xuống 30 nămThực tế chấp hành ít nhất 25 nămKhoản 3 Điều 63
Tử hình được ân giảm hoặc thuộc khoản 3 Điều 4025 nămThực tế chấp hành ít nhất 30 nămKhoản 6 Điều 63
Đã được giảm rồi phạm tội mới ít nghiêm trọng do cố ýMột phần hai mức hình phạt chungTheo khoản 2Khoản 4 Điều 63
Đã được giảm rồi phạm tội mới từ nghiêm trọng trở lênHai phần ba mức hình phạt chungTheo khoản 2 hoặc khoản 3Khoản 5 Điều 63

Riêng người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ có thêm điều kiện ở khoản 1 Điều 63 (sửa đổi năm 2025): chỉ được xét giảm khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn.

Điều 64 cho phép xét giảm sớm hơn hoặc với mức cao hơn các mốc trên khi người bị kết án có lý do đáng được khoan hồng thêm như đã lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.

Ví dụ tính trên một án 06 năm tù

Giả định anh X bị tuyên 06 năm tù về tội nghiêm trọng, đã bị tạm giam 06 tháng trước khi xét xử, phạm tội lần đầu và đã bồi thường xong.

  1. Thời gian còn phải chấp hành sau khi trừ tạm giam: 06 năm trừ 06 tháng, còn 05 năm 06 tháng (khoản 1 Điều 38).
  2. Mốc xét giảm lần đầu: một phần ba của 06 năm là 02 năm đã chấp hành.
  3. Mức tối thiểu phải chấp hành dù giảm nhiều lần: một phần hai của 06 năm là 03 năm.
  4. Tha tù trước thời hạn có điều kiện: vì tội nghiêm trọng, anh X phải đã được giảm thời hạn ít nhất một lần, và đã chấp hành ít nhất một phần hai mức phạt tù, tức 03 năm, cùng các điều kiện khác của khoản 1 Điều 66.
  5. Nếu được tha tù trước thời hạn khi đã chấp hành 03 năm 06 tháng, thời gian thử thách bằng phần án còn lại theo khoản 3 Điều 66.

Nếu anh X thuộc nhóm người có công với cách mạng, thân nhân người có công, người đủ 70 tuổi trở lên, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, hay phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, điểm đ khoản 1 Điều 66 hạ mốc xuống một phần ba mức phạt tù, tức 02 năm.

Cách tính phần đã chấp hành có tính cả thời gian tạm giam hay không, và cách xác định "phần án còn lại" sau các lần giảm, nên được đối chiếu với hướng dẫn thi hành đang áp dụng và hỏi lại luật sư khi xét hồ sơ cụ thể.

Sáu điều kiện tha tù trước thời hạn có điều kiện

Khoản 1 Điều 66 áp dụng cho hai nhóm: người chấp hành án về tội ít nghiêm trọng, và người chấp hành án về tội nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng mà đã được giảm thời hạn. Ngoài đó phải đủ cả sáu điều kiện dưới đây.

ĐiểmĐiều kiệnGhi chú
aPhạm tội lần đầuNgười tái phạm không thuộc diện này
bCó nhiều tiến bộ, ý thức cải tạo tốtĐánh giá qua kết quả xếp loại cải tạo
cCó nơi cư trú rõ ràngNơi về sau khi ra trại
dĐã chấp hành xong hình phạt tiền bổ sung, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và án phíPhải xong toàn bộ, không phải một phần
đĐã chấp hành ít nhất một phần hai mức phạt tù có thời hạn, hoặc ít nhất 15 năm nếu là tù chung thân đã giảm xuống tù có thời hạnNhóm ưu tiên: một phần ba, hoặc 12 năm
eKhông thuộc các trường hợp bị loại trừ ở khoản 2Xem mục dưới

So với giảm án chỉ cần bồi thường "một phần", điểm d đòi đã chấp hành xong toàn bộ tiền phạt bổ sung, bồi thường và án phí. Đây là lý do nhiều gia đình được khuyên thu xếp nộp đủ các khoản này sớm.

Những ai không được tha tù trước thời hạn

Khoản 2 Điều 66 loại trừ các trường hợp sau, dù đủ mọi điều kiện ở khoản 1:

  • Người bị kết án về tội thuộc Chương XIII (an ninh quốc gia), Chương XXVI (phá hoại hoà bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh) hoặc tội khủng bố ở Điều 299.
  • Người bị kết án 10 năm tù trở lên về một tội thuộc Chương XIV (xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự con người) do cố ý.
  • Người bị kết án 07 năm tù trở lên về tội cướp tài sản (Điều 168), bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169), sản xuất trái phép chất ma tuý (Điều 248), mua bán trái phép chất ma tuý (Điều 251) hoặc chiếm đoạt chất ma tuý (Điều 252).
  • Người bị kết án tử hình được ân giảm, hoặc thuộc trường hợp không thi hành án tử hình ở khoản 3 Điều 40.

Sau khi được tha, người đó phải thực hiện nghĩa vụ trong thời gian thử thách bằng phần án còn lại. Theo khoản 4 Điều 66, cố ý vi phạm nghĩa vụ từ 02 lần trở lên hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính từ 02 lần trở lên trong thời gian thử thách thì toà có thể huỷ quyết định tha và buộc chấp hành phần án còn lại; phạm tội mới thì bị tổng hợp theo Điều 56. Ngược lại, đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ thì có thể được rút ngắn (khoản 5 Điều 66).

Bị xử phạt hành chính là điểm khác so với án treo: ở án treo, khoản 5 Điều 65 chỉ nói tới vi phạm nghĩa vụ và phạm tội mới. Người được tha tù trước thời hạn cần cẩn trọng cả với những vi phạm hành chính nhỏ.

Miễn chấp hành hình phạt: khi nào không phải chấp hành tiếp

Đặc xá, đại xá. Khoản 1 Điều 62: người bị kết án được miễn chấp hành hình phạt khi được đặc xá hoặc đại xá. Đây là quyết định của Nhà nước theo từng đợt, không do toà xét theo đơn.

Án đến 03 năm chưa chấp hành. Khoản 2 Điều 62: người bị cải tạo không giam giữ hoặc tù đến 03 năm chưa chấp hành có thể được toà miễn, theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát, nếu sau khi bị kết án đã lập công, mắc bệnh hiểm nghèo, hoặc chấp hành tốt pháp luật, có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn và không còn nguy hiểm cho xã hội.

Án trên 03 năm chưa chấp hành. Khoản 3 Điều 62 chỉ mở cho người đã lập công lớn hoặc mắc bệnh hiểm nghèo và không còn nguy hiểm cho xã hội.

Đang tạm đình chỉ chấp hành. Khoản 4 Điều 62: người bị phạt tù đến 03 năm đã được tạm đình chỉ, trong thời gian đó lập công hoặc chấp hành tốt pháp luật, hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, có thể được miễn phần còn lại.

Nghĩa vụ dân sự vẫn còn. Khoản 7 Điều 62: người được miễn chấp hành hình phạt vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ dân sự do toà tuyên. Miễn chấp hành cũng khác với miễn hình phạt ở Điều 59, vốn được quyết định ngay khi xét xử.

Những điều thường hiểu sai về giảm án, tha tù

"Cải tạo tốt là đủ để được giảm." Khoản 1 Điều 63 còn đòi đã chấp hành một thời gian nhất định và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự.

"Đủ một phần hai án là được về." Đó chỉ là một trong sáu điều kiện của khoản 1 Điều 66, và với tội từ nghiêm trọng trở lên còn phải đã được giảm án trước đó.

"Tha tù trước thời hạn là xong án." Người được tha vẫn trong thời gian thử thách bằng phần án còn lại; vi phạm có thể phải quay lại chấp hành.

"Tù chung thân thì không bao giờ được giảm." Điều 63 có lộ trình từ năm thứ 12, chỉ trừ những điều kiện riêng như với tham ô, nhận hối lộ.

Câu nên hỏi luật sư. Phần nghĩa vụ dân sự trong bản án đã được ghi nhận thi hành tới đâu; mốc một phần ba, một phần hai tính ra ngày nào trên bản án cụ thể; người thân có thuộc nhóm ưu tiên của điểm đ khoản 1 Điều 66 không và cần giấy tờ gì chứng minh.

Câu hỏi thường gặp

Phải chấp hành bao lâu mới được xét giảm án lần đầu?

Với tù có thời hạn và cải tạo không giam giữ là một phần ba thời hạn; với tù chung thân là 12 năm; với người bị kết án tử hình được ân giảm là 25 năm, theo Điều 63. Có lý do đặc biệt như lập công, quá già yếu, bệnh hiểm nghèo thì có thể được xét sớm hơn theo Điều 64.

Giảm án nhiều lần thì tối thiểu phải ở tù bao lâu?

Khoản 2 Điều 63 buộc chấp hành ít nhất một phần hai mức án đã tuyên với tù có thời hạn. Với tù chung thân, thời gian thực tế phải đủ 20 năm; trường hợp nhiều tội có tù chung thân là 25 năm.

Tù chung thân có được ra tù không?

Có thể, qua giảm án. Theo Điều 63, sau khi chấp hành 12 năm, người bị tù chung thân có thể được xét giảm lần đầu xuống 30 năm tù, rồi tiếp tục được xét giảm nhưng thời gian thực tế chấp hành phải đủ 20 năm.

Tha tù trước thời hạn có điều kiện cần những gì?

Phạm tội lần đầu, cải tạo tốt, có nơi cư trú rõ ràng, đã nộp xong tiền phạt bổ sung, bồi thường và án phí, đã chấp hành ít nhất một phần hai mức phạt tù (nhóm ưu tiên một phần ba), và không thuộc trường hợp bị loại trừ ở khoản 2 Điều 66.

Được tha tù trước thời hạn mà vi phạm thì sao?

Cố ý vi phạm nghĩa vụ hoặc bị xử phạt hành chính từ 02 lần trở lên trong thời gian thử thách, toà có thể huỷ quyết định tha và buộc chấp hành phần án còn lại. Phạm tội mới thì bị tổng hợp hình phạt theo Điều 56.

Người tái phạm có được tha tù trước thời hạn không?

Không. Điểm a khoản 1 Điều 66 đòi phạm tội lần đầu. Người tái phạm vẫn có thể được xét giảm thời hạn chấp hành theo Điều 63 nếu đủ điều kiện về thời gian, tiến bộ và bồi thường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138