NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Hình phạt và cách quyết định hình phạt

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: 22 tình tiết của Điều 51 và cách toà dùng

Hai mươi hai tình tiết giảm nhẹ ở khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, đầu thú khác tự thú thế nào, bồi thường được tính ra sao và khi nào giảm nhẹ dẫn tới dưới khung.

Hands of a Vietnamese woman placing a closed envelope on a lawyer office desk beside a brass desk lamp, close-up side angle, soft afternoon window light, burgundy tones

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là những hoàn cảnh khiến toà chọn mức án thấp hơn trong khung, liệt kê ở khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự với 22 tình tiết, như tự nguyện bồi thường, thành khẩn khai báo, tự thú, phạm tội lần đầu thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Ngoài danh sách đó, khoản 2 Điều 51 cho phép toà coi đầu thú hoặc tình tiết khác là giảm nhẹ nhưng phải ghi rõ lý do trong bản án.

Số lượng tình tiết không tự động quy đổi thành số năm được giảm. Điều quan trọng là loại tình tiết: có từ hai tình tiết thuộc khoản 1 trở lên mới mở được cửa xử dưới mức thấp nhất của khung theo Điều 54. Bài này chia 22 tình tiết thành nhóm, phân biệt các cặp dễ nhầm và đi qua ví dụ tính.

Hai mươi hai tình tiết của khoản 1 Điều 51, chia theo nhóm

Đọc nguyên danh sách 22 điểm dễ rối. Gom theo câu hỏi "tình tiết này nói về điều gì" sẽ dễ nhớ và dễ đối chiếu với hồ sơ hơn.

NhómCác điểmNội dung tóm tắt
Thái độ và việc làm sau khi phạm tộia, b, r, s, t, uNgăn chặn hoặc làm giảm tác hại; tự nguyện sửa chữa, bồi thường, khắc phục hậu quả; tự thú; thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm; lập công chuộc tội
Hoàn cảnh dẫn tới hành vic, d, đ, e, g, k, l, mVượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng; vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết; vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội; bị kích động tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân; hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không do mình gây ra; bị đe doạ, cưỡng bức; bị hạn chế khả năng nhận thức không do lỗi của mình; do lạc hậu
Mức độ của hành vih, iChưa gây thiệt hại hoặc thiệt hại không lớn; phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng
Nhân thân người phạm tộin, o, p, q, v, xPhụ nữ có thai; người đủ 70 tuổi trở lên; người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng; người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi; người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập, công tác; người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ

Nhóm đầu là nhóm duy nhất người bị buộc tội còn chủ động tạo ra được sau khi sự việc đã xảy ra. Các nhóm còn lại gắn với hoàn cảnh hoặc con người, chỉ cần được chứng minh bằng giấy tờ, lời khai, kết luận giám định.

Lưu ý điểm i đòi đủ hai điều kiện cùng lúc: phạm tội lần đầu và tội thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Người lần đầu phạm tội nhưng hành vi thuộc khoản có khung trên 03 năm tù thì không hưởng điểm i.

Tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo: ba tình tiết hay bị gọi lẫn

Ba cách gọi này khác nhau về thời điểm và về vị trí trong luật. Định nghĩa tự thú và đầu thú nằm ở điểm h, điểm i khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Tình tiếtThời điểmVị trí trong Bộ luật Hình sựHệ quả
Tự thúTự nguyện khai báo về hành vi của mình trước khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiệnĐiểm r khoản 1 Điều 51Tình tiết giảm nhẹ bắt buộc phải xem xét; có thể là một căn cứ miễn trách nhiệm hình sự nếu kèm các điều kiện ở điểm c khoản 2 Điều 29
Đầu thúSau khi đã bị phát hiện, tự nguyện ra trình diện và khai báoKhoản 2 Điều 51Toà có thể coi là tình tiết giảm nhẹ, phải ghi lý do; không tính vào mốc "hai tình tiết khoản 1" của Điều 54
Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cảiTrong suốt quá trình giải quyết vụ ánĐiểm s khoản 1 Điều 51Tình tiết khoản 1; đánh giá qua lời khai thống nhất, nhận đúng hành vi

Chỗ quan trọng thường bị bỏ sót: đầu thú nằm ở khoản 2, không phải khoản 1. Khi đếm điều kiện cho khoản 1 Điều 54, đầu thú không được tính. Người nhà nghe tin con em mình đã ra đầu thú thường nghĩ đó là tự thú; hai việc có hệ quả khác nhau.

Thành khẩn khai báo không có nghĩa là nhận mọi cáo buộc. Người bị buộc tội vẫn có quyền trình bày điểm không đồng ý về giá trị tài sản, tỷ lệ thương tật hay vai trò của mình mà không mất tình tiết này, miễn là không khai báo gian dối về sự thật đã biết.

Bồi thường, khắc phục hậu quả: điểm b được tính ra sao

Điểm b khoản 1 Điều 51 ghi "tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả". Chữ quan trọng là tự nguyện: việc trả lại do bị thu giữ, bị cưỡng chế không phải là tự nguyện. Bồi thường một phần vẫn có thể được ghi nhận, mức độ ghi nhận tuỳ toà đánh giá.

Người thân bồi thường thay cũng thường được xem xét, nhất là khi người phạm tội đang bị tạm giam không tự làm được. Nên lưu giữ giấy biên nhận có chữ ký của bị hại, ghi rõ số tiền, ngày nhận và việc nhận là tự nguyện.

Bồi thường còn có ý nghĩa ở những giai đoạn sau. Khoản 1 Điều 63 đòi người bị kết án phải bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự mới được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt. Điểm d khoản 1 Điều 66 đòi đã chấp hành xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, án phí và hình phạt tiền bổ sung mới được tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Ở mức cao nhất, khoản 3 Điều 29 cho phép miễn trách nhiệm hình sự với tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng do vô ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản, khi người phạm tội tự nguyện bồi thường và bị hại tự nguyện hoà giải, đề nghị miễn. Ngoài phạm vi đó, bồi thường chỉ là tình tiết giảm nhẹ, không xoá tội.

Từ tình tiết giảm nhẹ đến các hệ quả cụ thể

Tình tiết giảm nhẹ là chất liệu cho nhiều quyết định khác nhau của toà. Bảng dưới gắn từng mức độ giảm nhẹ với điều luật cho phép hệ quả đó.

Điều kiệnHệ quả có thể cóCăn cứ
Có tình tiết giảm nhẹ (bất kỳ số lượng)Chọn mức án thấp hơn trong khungĐiều 50
Có ít nhất hai tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51Xử dưới mức thấp nhất của khung, nhưng trong khung liền kề nhẹ hơnKhoản 1 Điều 54
Như trên nhưng điều luật chỉ có một khung, hoặc đang ở khung nhẹ nhấtXử dưới mức thấp nhất hoặc chuyển sang hình phạt nhẹ hơnKhoản 3 Điều 54
Tội ít nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹCảnh cáoĐiều 34
Bị xử tù không quá 03 năm, xét nhân thân và tình tiết giảm nhẹÁn treoKhoản 1 Điều 65
Thuộc khoản 1 hoặc 2 Điều 54 và đáng được khoan hồng đặc biệtMiễn hình phạtĐiều 59

Mọi dòng trong bảng đều dùng chữ "có thể": toà xem xét, không bắt buộc. Khoản 3 Điều 51 cũng chặn việc dùng hai lần: tình tiết giảm nhẹ đã là dấu hiệu định tội hoặc định khung thì không được tính lại. Ví dụ vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng đã là dấu hiệu của tội riêng ở Điều 126 và Điều 136, nên khi xét các tội đó, điểm c khoản 1 Điều 51 không được dùng thêm.

Tình huống giả định: đếm tình tiết và đọc hệ quả

Chị E gây thương tích cho hàng xóm, tỷ lệ tổn thương 20%. Hành vi thuộc khoản 1 Điều 134, khung cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng – 03 năm, tội ít nghiêm trọng. Chị chưa từng có tiền án, tự nguyện bồi thường toàn bộ chi phí điều trị và khai báo thành khẩn: có ba tình tiết khoản 1 là b, i, s. Vì đang ở khung nhẹ nhất, khoản 3 Điều 54 cho phép xử dưới mức thấp nhất của khung hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn, như phạt tiền hoặc cảnh cáo.

Anh G trộm tài sản trị giá 80.000.000 đồng. Khoản 2 Điều 173, khung tù 02 – 07 năm, tội nghiêm trọng. Anh không được hưởng điểm i vì tội không thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Nếu anh tự nguyện trả lại tài sản (b) và thành khẩn khai báo (s), toà có thể xử dưới 02 năm, nhưng phải trong khung liền kề nhẹ hơn là khoản 1, tức cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Anh H ra trình diện sau khi đã bị xác định là nghi phạm. Đó là đầu thú, thuộc khoản 2 Điều 51. Toà có thể ghi nhận, nhưng anh vẫn cần ít nhất hai tình tiết khoản 1 khác nếu muốn được xem xét xử dưới khung.

Bà K 72 tuổi phạm tội lần đầu, tội ít nghiêm trọng. Bà có điểm o (người đủ 70 tuổi trở lên) và điểm i. Hai tình tiết này thuộc khoản 1, đủ mốc của Điều 54.

Những điều thường hiểu sai và câu nên hỏi luật sư

"Có nhiều tình tiết giảm nhẹ thì chắc chắn được án treo." Án treo còn đòi mức án tuyên không quá 03 năm tù và toà xét thấy không cần bắt chấp hành hình phạt tù. Tình tiết giảm nhẹ là căn cứ cần, không phải đủ.

"Đơn bãi nại của bị hại là xong vụ án." Với phần lớn tội, đơn xin giảm nhẹ của bị hại chỉ là tình tiết toà có thể xem xét theo khoản 2 Điều 51. Việc dừng vụ án theo yêu cầu bị hại chỉ áp dụng cho một số tội nhất định do luật tố tụng quy định.

"Giấy khen, huân chương của người nhà cũng được tính." Điểm v tính thành tích của chính người phạm tội. Điểm x tính người có công với cách mạng và cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ. Thành tích của người thân khác có thể được toà xem xét theo khoản 2, không phải khoản 1.

Câu nên hỏi luật sư hình sự. Trong hồ sơ đã có những tình tiết khoản 1 nào được cơ quan tiến hành tố tụng ghi nhận; giấy tờ nào còn thiếu để chứng minh tình tiết nhân thân; việc bồi thường nên lập biên bản thế nào để được ghi nhận là tự nguyện. Gia đình nên chuẩn bị bản sao giấy tờ trước buổi gặp để buổi tư vấn đi vào việc cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu tình tiết giảm nhẹ trong Bộ luật Hình sự?

Khoản 1 Điều 51 liệt kê 22 tình tiết, từ điểm a đến điểm x. Ngoài ra khoản 2 cho phép toà coi đầu thú hoặc tình tiết khác là giảm nhẹ, với điều kiện ghi rõ lý do trong bản án.

Đầu thú có được tính là tình tiết giảm nhẹ không?

Có thể. Đầu thú nằm ở khoản 2 Điều 51, toà có thể coi là tình tiết giảm nhẹ. Tuy nhiên nó không thuộc khoản 1 nên không được đếm vào điều kiện có ít nhất hai tình tiết khoản 1 để xử dưới khung theo Điều 54.

Người nhà bồi thường thay có được tính là tình tiết giảm nhẹ không?

Thường được xem xét, nhất là khi người phạm tội đang bị tạm giam. Nên lập giấy biên nhận ghi rõ số tiền, ngày nhận và việc bị hại tự nguyện nhận, để hồ sơ thể hiện đây là bồi thường tự nguyện.

Phạm tội lần đầu có phải luôn là tình tiết giảm nhẹ không?

Không. Điểm i khoản 1 Điều 51 đòi phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Lần đầu phạm tội nghiêm trọng trở lên thì không hưởng điểm này, dù toà vẫn có thể cân nhắc nhân thân khi chọn mức án.

Cần mấy tình tiết giảm nhẹ để được xử dưới khung?

Khoản 1 Điều 54 đòi ít nhất hai tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51. Khi đó toà có thể xử dưới mức thấp nhất của khung nhưng phải trong khung liền kề nhẹ hơn của điều luật.

Tình tiết giảm nhẹ có làm thay đổi loại tội không?

Không. Loại tội xác định theo mức cao nhất của khung được áp dụng theo Điều 9. Tình tiết giảm nhẹ chỉ ảnh hưởng mức án trong khung hoặc cho phép xuống dưới khung, không đổi khung đã áp dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138