NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Người dưới 18 tuổi phạm tội

Án tích của người dưới 18 tuổi: khi nào không có, khi nào chờ 3 tháng đến 2 năm

Người 14–16 tuổi bị kết án không có án tích; người 16–18 tuổi chỉ mang án tích khi phạm tội rất nghiêm trọng cố ý trở lên, và được xoá sau 3 tháng đến 2 năm.

A young Vietnamese man seen from behind carrying a backpack out through an open iron gate into a quiet street at sunrise, long shadows, wide shot

Theo khoản 1 Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên, người bị kết án về tội phạm khi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi được coi là không có án tích; người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi cũng không có án tích nếu bị kết án về tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do vô ý. Chỉ khi phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng, người 16 – 17 tuổi mới mang án tích, và đương nhiên được xoá sau 03 tháng, 06 tháng, 01 năm hoặc 02 năm tuỳ hình phạt.

Các mốc này ngắn hơn nhiều so với người thành niên ở Điều 70 Bộ luật Hình sự. Dưới đây là bảng so sánh, cách tính ngày, mối liên hệ với tái phạm, và những chỗ gia đình hay lo nhầm khi nghĩ tới việc học, việc làm của em về sau.

Ba nhóm, ba hệ quả

Nhóm 1: phạm tội khi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi. Coi như không có án tích, bất kể tội gì, mức án bao nhiêu (điểm a khoản 1 Điều 127). Lý do: ở tuổi này em chỉ chịu trách nhiệm ở tội rất nghiêm trọng trở lên, và luật chọn không để dấu vết lâu dài.

Nhóm 2: phạm tội khi từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, bị kết án về tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, hoặc rất nghiêm trọng do vô ý. Coi như không có án tích (điểm b khoản 1 Điều 127). Phần lớn các vụ trộm cắp, gây thương tích, vi phạm giao thông ở khoản đầu của điều luật rơi vào nhóm này.

Nhóm 3: phạm tội khi từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, bị kết án về tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Có án tích, đương nhiên được xoá sau thời hạn ở khoản 2 Điều 127 nếu không phạm tội mới. Không cần làm đơn xin toà như cơ chế xoá án tích theo quyết định của toà án.

Loại tội ở đây là loại tội của khoản bị kết án. Tính theo khung của điều luật trong Bộ luật Hình sự (Điều 9), không theo mức án đã giảm cho người chưa thành niên. Em 17 tuổi bị tuyên 4 năm tù về khoản 3 Điều 173 vẫn thuộc nhóm 3 vì khoản này có mức cao nhất 15 năm, là tội rất nghiêm trọng.

Thời hạn đương nhiên xoá án tích: người 16 – dưới 18 tuổi so với người thành niên

Cột giữa theo khoản 2 Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên, cột phải theo khoản 2 Điều 70 Bộ luật Hình sự.

Hình phạt đã chịuNgười 16 – dưới 18 tuổi (nhóm 3)Người thành niên
Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù cho hưởng án treo03 tháng01 năm
Tù đến 05 năm06 tháng02 năm
Tù từ trên 05 năm đến 15 năm01 năm03 năm
Tù trên 15 năm02 năm05 năm (kể cả chung thân, tử hình đã được giảm)

Người thành niên còn phải chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án; với người chưa thành niên, hình phạt bổ sung không được áp dụng nên điều kiện này hầu như không đặt ra. Mốc tính của khoản 2 Điều 127 là từ khi chấp hành xong hình phạt, hoặc hết thời gian thử thách án treo, hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án. Dòng cuối của bảng có thể xảy ra với người chưa thành niên vì trần tù của nhóm 16 – dưới 18 tuổi lên tới 18 năm ở các tội luật kể tên tại khoản 2 Điều 119; với các tội còn lại, trần là 15 năm nên thời hạn thực tế thường dừng ở 06 tháng hoặc 01 năm.

Tính ngày trên ví dụ giả định

Cộng đúng thời hạn vào mốc bắt đầu. Các ngày dưới đây chỉ để minh hoạ cách đếm.

Tình huốngLoại tội · nhómMốc bắt đầuKhông phạm tội mới đến hết ngày
Em A, 17 tuổi, trộm cắp khoản 1 Điều 173, cải tạo không giam giữ 1 nămÍt nghiêm trọng · nhóm 2Không áp dụngKhông có án tích ngay từ đầu
Em B, 15 tuổi, cướp tài sản khoản 1 Điều 168, tù 3 nămRất nghiêm trọng · nhóm 1Không áp dụngKhông có án tích ngay từ đầu
Em C, 17 tuổi, cướp tài sản khoản 1 Điều 168, tù 2 năm cho hưởng án treo, thử thách 3 năm, hết thử thách ngày 15/6/2029Rất nghiêm trọng cố ý · nhóm 315/6/202915/9/2029 (cộng 03 tháng)
Em D, 16 tuổi, trộm cắp khoản 3 Điều 173, tù 4 năm, chấp hành xong ngày 01/3/2030Rất nghiêm trọng cố ý · nhóm 301/3/203001/9/2030 (cộng 06 tháng)
Em E, 17 tuổi, cướp tài sản khoản 3 Điều 168, tù 7 năm, chấp hành xong ngày 10/10/2032Đặc biệt nghiêm trọng · nhóm 310/10/203210/10/2033 (cộng 01 năm)

Khung dùng để xếp loại: khoản 1 Điều 173 có mức cao nhất 03 năm (ít nghiêm trọng); khoản 1 Điều 168 có mức cao nhất 10 năm (rất nghiêm trọng); khoản 3 Điều 168 có mức cao nhất 20 năm (đặc biệt nghiêm trọng). Thời gian thử thách án treo với người chưa thành niên là 01 đến 03 năm theo Điều 124, nên mốc của em C rơi vào ngày hết thử thách, không phải ngày tuyên án.

Không có án tích thì cũng không tính tái phạm

Tái phạm theo Điều 53 Bộ luật Hình sự là trường hợp đã bị kết án, chưa được xoá án tích mà lại phạm tội do cố ý, hoặc phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do vô ý. Tái phạm và tái phạm nguy hiểm là tình tiết tăng nặng, và có khi là tình tiết định khung đẩy hành vi lên khoản nặng hơn.

Khoản 7 Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên cắt mối nối đó với hai nhóm: án đã tuyên với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi, và án đã tuyên với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi về tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do vô ý không được tính để xác định tái phạm, tái phạm nguy hiểm. Hai nhóm này trùng đúng với hai nhóm không có án tích ở khoản 1 Điều 127, nên cách nhớ đơn giản là: không có án tích thì không làm nền cho tái phạm.

Với nhóm 3, trong thời gian chưa được xoá án tích, nếu em phạm tội mới do cố ý thì vẫn có thể bị xác định tái phạm. Vì vậy thời hạn 03 tháng đến 02 năm, dù ngắn, vẫn là giai đoạn gia đình cần đồng hành sát với em. Nếu tội mới phạm sau khi em đủ 18 tuổi, phần xử lý tội mới theo quy định dành cho người thành niên.

Ví dụ giả định: em G phạm tội trộm cắp ở khoản 1 Điều 173 khi 17 tuổi, bị phạt cải tạo không giam giữ. Năm 19 tuổi, G lại trộm cắp tài sản trị giá 10 triệu đồng. Vì bản án đầu thuộc tội ít nghiêm trọng, khoản 7 Điều 12 không cho tính để xác định tái phạm; lần phạm tội năm 19 tuổi không bị coi là tái phạm, dù toà vẫn xem xét nhân thân của G khi quyết định hình phạt.

Những nỗi lo hay đặt sai chỗ

Gia đình thường lo về tương lai của em theo những hình dung chưa đúng với luật:

  • "Bị kết án khi 15 tuổi là mang tiếng có tiền án cả đời." Về pháp lý, em được coi là không có án tích theo điểm a khoản 1 Điều 127.
  • "Phải làm đơn xin xoá án tích." Với người chưa thành niên, khoản 2 Điều 127 dùng cơ chế đương nhiên được xoá khi đủ thời hạn và không phạm tội mới.
  • "Thời hạn xoá tính từ ngày tuyên án." Sai. Tính từ khi chấp hành xong hình phạt, hết thời gian thử thách án treo, hoặc hết thời hiệu thi hành bản án.
  • "Được giảm án thì tội nhẹ đi nên không có án tích." Nhóm nào tuỳ loại tội của khoản bị kết án, không tuỳ mức án được tuyên.
  • "Được chuyển hướng cũng bị ghi án tích." Khi áp dụng chuyển hướng ở giai đoạn điều tra, truy tố, quyết định ghi việc đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án đối với bị can (điểm h khoản 1 Điều 56), tức không có bản án kết tội; án tích theo Điều 69 Bộ luật Hình sự gắn với người bị kết án.

Thông tin án tích được thể hiện qua phiếu lý lịch tư pháp, thủ tục cấp phiếu theo pháp luật về lý lịch tư pháp. Nếu phiếu ghi không đúng tình trạng đã nêu, nên mang bản án và giấy chứng nhận chấp hành xong để hỏi luật sư cách đề nghị điều chỉnh.

Gia đình nên làm gì trong thời gian chờ xoá án tích

Thời hạn ngắn không có nghĩa là có thể bỏ mặc. Với em thuộc nhóm 3, các bước dưới đây giúp giữ đúng điều kiện và chuẩn bị giấy tờ khi cần chứng minh:

  1. Giữ bản án, quyết định thi hành án và giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt hoặc giấy xác nhận hết thời gian thử thách án treo; đây là căn cứ xác định mốc bắt đầu tính thời hạn.
  2. Ghi ngày kết thúc thời hạn theo đúng cách cộng ở bảng trên, đặt lời nhắc trước ngày đó vài tuần.
  3. Trong thời hạn, đồng hành để em không vướng vào hành vi phạm tội mới; một lần phạm tội mới không chỉ làm mất quyền xoá án tích mà còn có thể bị xác định là tái phạm.
  4. Khi em cần phiếu lý lịch tư pháp cho học tập, việc làm, kiểm tra nội dung phiếu có phản ánh đúng việc em không có án tích hoặc đã được xoá án tích hay không.
  5. Nếu thấy sai, chuẩn bị bản sao bản án, giấy chứng nhận và hỏi luật sư hoặc cơ quan cấp phiếu về cách đề nghị điều chỉnh.

Với em thuộc nhóm 1 và nhóm 2, việc cần làm đơn giản hơn: giữ bản án để đối chiếu khi cần, vì luật đã coi em là không có án tích ngay khi bản án được tuyên.

Câu hỏi thường gặp

Người phạm tội lúc 15 tuổi có án tích không?

Không. Điểm a khoản 1 Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên coi người bị kết án khi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi là không có án tích, không phân biệt tội danh hay mức hình phạt.

Người 17 tuổi phạm tội trộm cắp ở khoản 1 có án tích không?

Không. Khoản 1 Điều 173 có mức cao nhất 03 năm tù, là tội ít nghiêm trọng; điểm b khoản 1 Điều 127 coi người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi bị kết án về tội ít nghiêm trọng là không có án tích.

Thời hạn xoá án tích tính từ ngày nào?

Theo khoản 2 Điều 127, tính từ khi chấp hành xong hình phạt, hoặc hết thời gian thử thách án treo, hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án. Trong thời hạn đó em không được thực hiện hành vi phạm tội mới.

Bị tù 4 năm khi 17 tuổi thì bao lâu được xoá án tích?

Nếu tội thuộc loại rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng, thời hạn là 06 tháng kể từ khi chấp hành xong hình phạt tù, theo điểm b khoản 2 Điều 127. Nếu tội thuộc loại nhẹ hơn thì em không có án tích ngay từ đầu.

Án tuyên khi 16 tuổi có bị tính tái phạm về sau không?

Không, nếu là tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng do vô ý, theo điểm b khoản 7 Điều 12. Nếu là tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng và chưa được xoá án tích, việc phạm tội mới do cố ý có thể bị xác định là tái phạm.

Phạm tội trước 18 tuổi, chấp hành án xong sau 18 tuổi thì áp dụng thời hạn nào?

Khoản 1 Điều 3 xác định người chưa thành niên phạm tội theo độ tuổi khi phạm tội, nên cách đọc thường gặp là vẫn áp dụng Điều 127 dù em chấp hành xong án khi đã trưởng thành. Đây là điểm nên xin ý kiến luật sư với hồ sơ cụ thể, nhất là khi có cả tội phạm sau 18 tuổi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138