Người đủ 18 tuổi trở lên rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động, xúi giục, đe doạ, ép buộc người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc sống sa đoạ, hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp, phạm tội theo Điều 325 Bộ luật Hình sự: khoản 1 phạt tù 01 – 05 năm, khoản 2 phạt tù 03 – 07 năm, cả hai đều là tội nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 10 năm.
Điều luật này nhắm vào người lớn đứng sau, không nhắm vào em. Nó tồn tại song song với chế định đồng phạm và tình tiết tăng nặng "xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội", nên dễ bị đọc lẫn. Bài đọc từng khoản, tính loại tội, đặt cạnh các chế định gần giống, và dùng vài tình huống giả định để thấy ranh giới.
Ai phạm tội này và hành vi nào bị coi là tội
Chủ thể: người đủ 18 tuổi trở lên. Khoản 1 Điều 325 ghi rõ "người nào đủ 18 tuổi trở lên". Một em 17 tuổi rủ bạn 15 tuổi cùng làm việc sai trái không phạm tội này; hành vi của em được xem xét theo tội mà các em thực hiện.
Nhóm 1: tác động tinh thần. Rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động hoặc xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc sống sa đoạ (điểm a khoản 1).
Nhóm 2: tác động bằng sức ép. Đe doạ, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc sống sa đoạ (điểm b khoản 1).
Nhóm 3: chứa chấp. Chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp (điểm c khoản 1). Chữ "phạm pháp" rộng hơn "phạm tội": điều luật dùng hai từ khác nhau cho hai nhóm hành vi, và mức độ vi phạm của em ảnh hưởng tới việc đánh giá.
Không cần em đã thực hiện xong tội. Điều luật trừng phạt hành vi rủ rê, ép buộc, chứa chấp, không đặt điều kiện người dưới 18 tuổi phải bị kết án. Việc chứng minh hành vi và ý thức của người lớn là phần cơ quan tố tụng phải làm.
Lỗi cố ý. Các hành vi rủ rê, ép buộc, chứa chấp đều đòi hỏi người lớn biết đối tượng là người dưới 18 tuổi và biết mình đang tác động để em phạm tội, sống sa đoạ, hoặc biết em đang phạm pháp. Khi người lớn thật sự không biết tuổi của em, hoặc không biết em đang vi phạm, việc chứng minh dấu hiệu của tội trở nên khó, và đây thường là điểm tranh luận chính trong hồ sơ.
Bảng các khoản: khung, loại tội, thời hiệu
Khung lấy từ Điều 325 Bộ luật Hình sự; loại tội tính theo mức cao nhất của khung (Điều 9); thời hiệu theo Điều 27.
| Khoản | Tình tiết chính | Khung hình phạt | Loại tội | Thời hiệu |
|---|---|---|---|---|
| Khoản 1 | Một trong ba nhóm hành vi ở điểm a, b, c | Tù 01 – 05 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; đối với 02 người trở lên; đối với người dưới 13 tuổi; nhằm để người dưới 18 tuổi thực hiện tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng; tái phạm nguy hiểm | Tù 03 – 07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 3 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 10 – 100 triệu đồng | Không dùng để xếp loại | Không áp dụng riêng |
Cả hai khung đều có mức cao nhất không quá 07 năm, nên dù rơi vào khoản 2, tội vẫn thuộc loại nghiêm trọng, chưa phải rất nghiêm trọng. Điều này kéo theo thời hiệu 10 năm theo điểm b khoản 2 Điều 27, và nếu người phạm tội lại thực hiện tội mới có mức cao nhất trên 01 năm tù trong thời hạn đó thì thời hiệu tính lại (khoản 3 Điều 27). Hình phạt tiền ở khoản 3 là hình phạt bổ sung, chỉ xét khi đã có hình phạt chính.
Phân biệt với các chế định gần giống
Cùng một người lớn có thể dính tới nhiều chế định. Bảng giúp thấy mỗi chế định trả lời câu hỏi nào:
| Chế định | Căn cứ | Trả lời câu hỏi | Điểm khác với Điều 325 |
|---|---|---|---|
| Người xúi giục trong đồng phạm | Khoản 3 Điều 17 | Ai cùng chịu trách nhiệm về tội đã được thực hiện | Chịu trách nhiệm theo chính tội mà người dưới 18 tuổi thực hiện, khung có thể nặng hơn nhiều |
| Tình tiết tăng nặng xúi giục người dưới 18 tuổi | Điểm o khoản 1 Điều 52 | Mức án trong khung có bị đẩy lên không | Không phải tội riêng; làm nặng hình phạt của người lớn ở tội đã phạm |
| Che giấu tội phạm | Điều 18, Điều 389 | Người không hứa hẹn trước mà che giấu sau khi tội xảy ra | Chỉ áp với các tội liệt kê ở Điều 389; chứa chấp ở Điều 325 gắn với người dưới 18 tuổi phạm pháp |
| Chưa đến mức tội phạm | Pháp luật xử lý vi phạm hành chính | Hành vi có dấu hiệu sai trái nhưng không thoả dấu hiệu của Điều 325 | Không truy cứu hình sự; xử lý hành chính nếu có quy định |
Quan hệ giữa Điều 325 và vai trò đồng phạm của cùng một người trong cùng một vụ, xử lý một tội hay nhiều tội, là câu hỏi chuyên môn phụ thuộc chứng cứ. Bài không kết luận thay cơ quan tố tụng; với vụ cụ thể cần luật sư đọc hồ sơ.
Tình huống giả định, đọc theo khoản
Các tình huống dưới đây chỉ minh hoạ cách xếp khoản, không mô tả cách thức thực hiện:
- Anh A, 24 tuổi, nhiều lần rủ em K, 16 tuổi, đi lấy trộm tài sản và hứa chia tiền. Hành vi của A có dấu hiệu rủ rê, mua chuộc ở điểm a khoản 1 Điều 325 (tù 01 – 05 năm). Nếu K thực hiện trộm cắp, A còn có thể bị xem xét với vai trò người xúi giục trong tội trộm cắp.
- Chị B, 30 tuổi, cho em Q, 17 tuổi, ở nhờ khi biết Q đang lẩn tránh vì vừa gây thương tích cho người khác. Có dấu hiệu chứa chấp ở điểm c khoản 1 Điều 325.
- Ông C, 40 tuổi, đe doạ hai em 15 tuổi phải đi giật tài sản cho mình. Ép buộc ở điểm b khoản 1, cộng tình tiết "đối với 02 người trở lên" ở điểm b khoản 2, nên xét khung 03 – 07 năm.
- Anh D, 22 tuổi, rủ em 12 tuổi cùng làm việc vi phạm. Đối tượng dưới 13 tuổi thuộc điểm c khoản 2 Điều 325. Bản thân em 12 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 12.
- Anh E, 19 tuổi, rủ em 17 tuổi cùng thực hiện hành vi thuộc khoản 3 Điều 173 (tội rất nghiêm trọng). Rơi vào điểm d khoản 2 Điều 325, khung 03 – 07 năm, ngoài trách nhiệm về tội trộm cắp nếu có.
Ở mỗi tình huống, em dưới 18 tuổi vẫn được xem xét theo quy định riêng của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Khoản 3 Điều 128 của luật này còn yêu cầu cơ quan tố tụng xác định có hay không có người thành niên xúi giục, và đây là tình tiết ảnh hưởng tới việc đánh giá em, kể cả khả năng em là đồng phạm có vai trò không đáng kể theo khoản 3 Điều 37.
Những chỗ hay hiểu sai
Hiểu sai thứ nhất: "đã có Điều 325 thì em dưới 18 tuổi được miễn". Điều 325 xử người lớn; trách nhiệm của em vẫn xét theo Điều 12 Bộ luật Hình sự và Luật Tư pháp người chưa thành niên. Việc bị người lớn lôi kéo là tình tiết quan trọng khi chọn biện pháp, nhưng không tự động xoá trách nhiệm của em.
Hiểu sai thứ hai: "chỉ người lạ mới phạm tội này". Điều luật không loại trừ người thân. Cha, mẹ, anh chị đã thành niên ép buộc hoặc lôi kéo em phạm tội vẫn có thể là chủ thể. Chính vì vậy khoản 2 Điều 132 Luật Tư pháp người chưa thành niên không cho người có hành vi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi phạm tội của em làm người đại diện của em.
Hiểu sai thứ ba: "cho ở nhờ một đêm thì không sao". Điểm c khoản 1 không đặt mốc thời gian. Người lớn biết em đang phạm pháp mà vẫn tạo chỗ ẩn náu có thể bị xem xét; cách an toàn là báo cho gia đình em hoặc cơ quan có thẩm quyền. Ngược lại, việc giúp đỡ một em gặp khó khăn mà không biết em đang phạm pháp không thoả dấu hiệu của điều luật.
Hiểu sai thứ tư: "khoản 2 là rất nghiêm trọng". Mức cao nhất của khoản 2 là 07 năm, nên vẫn là tội nghiêm trọng theo điểm b khoản 1 Điều 9.
Khi nào nên gặp luật sư
Điều 325 thường xuất hiện trong các vụ có nhiều người, nhiều độ tuổi. Nên gặp luật sư ngay khi:
- Con của bạn bị điều tra và có dấu hiệu bị người lớn rủ rê, ép buộc: cần làm rõ vai trò của người lớn để bảo vệ con, nhất là khả năng con chỉ là đồng phạm có vai trò không đáng kể.
- Bạn là người lớn bị mời làm việc vì đã cho một em dưới 18 tuổi ở nhờ hoặc đi cùng: cần xác định bạn có biết em đang phạm pháp không, điều quyết định có hay không dấu hiệu tội phạm.
- Gia đình phát hiện con bị một người lớn đe doạ, lôi kéo: hỏi luật sư cách tố giác và cách bảo vệ con trong vai trò bị hại, người làm chứng theo Chương VIII của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
- Vụ việc có từ 02 em trở lên hoặc có em dưới 13 tuổi: khả năng rơi vào khoản 2 cần được phân tích kỹ.
Câu hỏi nên đặt: hành vi của người lớn thuộc điểm nào của khoản 1, có tình tiết nào ở khoản 2 không, và trách nhiệm về tội mà em thực hiện được xử lý ra sao. Luật sư không thể hứa trước kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Tội dụ dỗ người dưới 18 tuổi phạm pháp bị phạt bao nhiêu năm tù?
Khoản 1 Điều 325 Bộ luật Hình sự phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; khoản 2 phạt tù từ 03 năm đến 07 năm khi có tổ chức, đối với 02 người trở lên, đối với người dưới 13 tuổi, nhằm để em thực hiện tội rất nghiêm trọng trở lên, hoặc tái phạm nguy hiểm.
Tội theo Điều 325 thuộc loại tội gì?
Cả khoản 1 và khoản 2 đều là tội nghiêm trọng vì mức cao nhất của khung lần lượt là 05 năm và 07 năm, thuộc khoảng trên 03 năm đến 07 năm ở điểm b khoản 1 Điều 9. Thời hiệu truy cứu là 10 năm.
Người 17 tuổi rủ bạn 15 tuổi phạm tội có bị xử theo Điều 325 không?
Không. Điều 325 chỉ áp dụng với người đủ 18 tuổi trở lên. Trách nhiệm của em 17 tuổi được xem xét theo tội mà các em cùng thực hiện, với vai trò đồng phạm nếu có, và theo quy định dành cho người chưa thành niên.
Xúi giục người dưới 18 tuổi có phải là tình tiết tăng nặng không?
Có. Điểm o khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự xếp xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội vào tình tiết tăng nặng. Tình tiết này làm nặng hình phạt của người lớn trong tội đã phạm, khác với việc truy cứu riêng theo Điều 325.
Cha mẹ ép con phạm tội có bị xử theo Điều 325 không?
Điều luật không loại trừ người thân, nên cha mẹ đã thành niên có hành vi ép buộc, lôi kéo con phạm tội vẫn có thể là chủ thể. Khi đó họ cũng không được làm người đại diện của con trong tố tụng theo khoản 2 Điều 132 Luật Tư pháp người chưa thành niên.
Người phạm tội theo Điều 325 có bị phạt tiền không?
Có thể. Khoản 3 Điều 325 cho phép phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng như hình phạt bổ sung, kèm theo hình phạt tù ở khoản 1 hoặc khoản 2.