Trồng cây thuốc phiện, cây côca, cây cần sa hoặc cây khác có chứa chất ma tuý do Chính phủ quy định bị truy cứu theo Điều 247 Bộ luật Hình sự khi trồng từ 500 cây trở lên, hoặc khi người trồng đã được giáo dục 2 lần, đã bị xử phạt hành chính hay đã bị kết án về hành vi này mà vẫn trồng. Khung khoản 1 là phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm; khoản 2 là từ 03 năm đến 07 năm.
Cùng với Điều 256a, Điều 247 là một trong hai điều của chương tội phạm về ma tuý có khoản 1 ở mức ít nghiêm trọng: khoản 1 là tội ít nghiêm trọng, khoản 2 là tội nghiêm trọng, không có khoản nào tới mức rất nghiêm trọng. Đây cũng là điều duy nhất trong chương có quy định riêng cho phép miễn trách nhiệm hình sự khi người trồng tự phá bỏ trước khi thu hoạch. Tuy vậy, khi cây đã được thu hoạch, câu chuyện chuyển sang các điều khác với khung nặng hơn nhiều.
Ba cửa vào khoản 1: không phải chỉ đếm số cây
Đã được giáo dục 02 lần và đã được tạo điều kiện ổn định cuộc sống (điểm a). Điều kiện này có hai vế nối nhau. Người trồng đã được chính quyền, đoàn thể giáo dục hai lần và đã được hỗ trợ để ổn định cuộc sống mà vẫn trồng, thì bị truy cứu dù số cây ít. Nếu mới bị giáo dục mà chưa từng được tạo điều kiện ổn định cuộc sống, điểm a chưa thoả mãn.
Đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm (điểm b). Đây là cửa giống điểm a của các tội tàng trữ, vận chuyển: tiền sự, tiền án về chính hành vi trồng cây làm lần sau thành tội, không cần đạt số cây.
Từ 500 cây đến dưới 3.000 cây (điểm c). Mốc tính bằng số cây, không tính bằng khối lượng hay diện tích. Từ 3.000 cây trở lên chuyển sang điểm b khoản 2. Số cây được xác định qua biên bản kiểm đếm tại chỗ, nên con số ghi trong biên bản là thứ cần đọc kỹ.
Dưới 500 cây, lần đầu, chưa từng bị giáo dục hay xử phạt. Không thoả cửa nào của khoản 1, nên chưa đủ yếu tố tội phạm theo Điều 247. Hành vi vẫn là vi phạm và bị xử lý theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, cây vẫn bị buộc phá bỏ.
Bảng các khoản của Điều 247: khung, loại tội, thời hiệu
Loại tội theo khoản 1 Điều 9 (mức cao nhất của khung); thời hiệu theo khoản 2 Điều 27.
| Khoản | Nội dung | Khung hoặc hệ quả | Loại tội | Thời hiệu |
|---|---|---|---|---|
| Khoản 1 | Thuộc một trong ba điểm a, b, c ở trên | Tù 6 tháng – 3 năm | Ít nghiêm trọng | 5 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; từ 3.000 cây trở lên; tái phạm nguy hiểm | Tù 3 – 7 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 3 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 5 – 50 triệu đồng | — | — |
| Khoản 4 | Phạm tội thuộc khoản 1 nhưng tự nguyện phá bỏ, giao nộp cho cơ quan chức năng trước khi thu hoạch | Có thể được miễn trách nhiệm hình sự | — | — |
Khoản 1 có mức cao nhất đúng 3 năm tù, nên mọi mức án trong khoản này đều thoả điều kiện thời hạn tù không quá 3 năm của khoản 1 Điều 65 về án treo. Việc có cho hưởng án treo hay không vẫn do toà quyết định theo nhân thân và tình tiết giảm nhẹ.
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về Điều 247, vì điều này không có trong danh sách của khoản 2 Điều 12 và cũng không có khoản nào là tội rất nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng.
Khoản 4: miễn trách nhiệm khi tự phá bỏ, đọc cho đúng phạm vi
Khoản 4 Điều 247 có ba điều kiện cùng lúc. Thứ nhất, chỉ áp dụng cho người phạm tội thuộc khoản 1; người thuộc khoản 2 (có tổ chức, từ 3.000 cây, tái phạm nguy hiểm) không được hưởng quy định này. Thứ hai, việc phá bỏ hoặc giao nộp phải tự nguyện, không phải do bị phát hiện rồi bị buộc phá. Thứ ba, phải xảy ra trước khi thu hoạch.
Chữ dùng trong điều luật là "có thể được miễn", không phải "được miễn". Nghĩa là cơ quan tiến hành tố tụng xem xét từng trường hợp; đáp ứng đủ ba điều kiện là cơ sở để đề nghị miễn, không phải bảo đảm chắc chắn. Quy định này khác với căn cứ miễn chung ở Điều 29, vốn đòi hỏi những điều kiện khác như chuyển biến của tình hình hay tự thú kèm lập công lớn.
Ý nghĩa thực tế của khoản 4 là khuyến khích người trồng tự xử lý trước khi cây trở thành nguồn ma tuý. Sau khi đã thu hoạch, quy định này không còn áp dụng, và phần đã thu hoạch có thể khiến người đó bị xét thêm theo các điều về tàng trữ, mua bán hay sản xuất.
Trên thực tế, câu hỏi khó nhất ở khoản 4 thường là thời điểm: cây đã ra hoa, đã thu một phần hay chưa, và việc phá bỏ diễn ra trước hay sau khi chính quyền biết. Những chi tiết này được xác định qua biên bản, lời khai của người làm chứng và tình trạng cây khi được kiểm tra. Người muốn dựa vào khoản 4 nên giữ lại bằng chứng về việc đã tự báo và tự phá bỏ, chẳng hạn biên bản tiếp nhận của chính quyền xã, thay vì chỉ nói miệng sau khi đã bị phát hiện.
Sau khi thu hoạch: lá, hoa, quả chuyển sang điều luật khác
Điều 247 chỉ xét hành vi trồng. Bộ phận cây đã thu hái được tính theo khối lượng ở các điều khác. Bảng dưới đây nêu mốc khoản 1 của tội tàng trữ (Điều 249) để thấy khoảng cách.
| Vật chứng sau thu hoạch | Mốc bắt đầu truy cứu tàng trữ (khoản 1 Điều 249) | Khung khoản 1 |
|---|---|---|
| Lá, rễ, thân, cành, hoa, quả cây cần sa; lá côca | Từ 1 kilôgam đến dưới 10 kilôgam | Tù 3 – 5 năm |
| Quả thuốc phiện khô | Từ 5 kilôgam đến dưới 50 kilôgam | Tù 3 – 5 năm |
| Quả thuốc phiện tươi | Từ 1 kilôgam đến dưới 10 kilôgam | Tù 3 – 5 năm |
| Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa | Từ 1 gam đến dưới 500 gam | Tù 3 – 5 năm |
Như vậy, người trồng 400 cây, chưa đủ khoản 1 Điều 247, nhưng đã thu hái và cất giữ 2 kilôgam lá, hoa cần sa khô có thể bị xét tội tàng trữ với khung 3 đến 5 năm, nặng hơn cả khung tối đa của tội trồng cây ở khoản 1. Nếu đem bán, Điều 251 áp dụng mà không cần ngưỡng khối lượng. Nếu từ cây tạo ra chất ma tuý, có thể bị xét theo Điều 248 về sản xuất.
Khoản 2 và những người liên quan đến mảnh đất
Có tổ chức. Theo khoản 2 Điều 17, phạm tội có tổ chức là đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện. Một nhóm có người bỏ vốn, người tìm đất, người trồng, người canh giữ theo phân công là dạng điển hình. Khi đã là có tổ chức, khoản 2 áp dụng dù số cây dưới 3.000, và khoản 4 về miễn trách nhiệm không còn áp dụng.
Tái phạm nguy hiểm. Theo khoản 2 Điều 53, tái phạm nguy hiểm gồm trường hợp đã tái phạm, chưa được xoá án tích mà lại phạm tội do cố ý. Người đã hai lần bị kết án về tội trồng cây mà vẫn trồng tiếp có thể rơi vào tình tiết này.
Chủ đất không trồng. Điều 247 xử lý người trồng. Người chỉ sở hữu hoặc quản lý mảnh đất, không tham gia trồng, không biết việc trồng, thì không phải là người thực hiện tội phạm. Nếu biết, cho mượn đất và cùng hưởng lợi, vai trò đó có thể bị xét là đồng phạm theo Điều 17, tuỳ chứng cứ.
Người làm thuê chăm sóc cây. Người được trả công để chăm sóc, tưới, canh giữ mà biết rõ đó là cây có chứa chất ma tuý có thể bị xét là người thực hành hoặc người giúp sức. Mức độ tham gia sẽ được cân nhắc khi quyết định hình phạt.
Hình phạt bổ sung. Khoản 3 Điều 247 cho phép phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng. Điều này không quy định tịch thu tài sản hay cấm hành nghề như các điều về tàng trữ, vận chuyển, mua bán.
Tình huống giả định, chỗ hiểu sai và khi nào nên gặp luật sư
Ba tình huống ngắn cho thấy cùng là trồng cây nhưng kết quả pháp lý khác nhau:
- Ông U trồng khoảng 60 cây cần sa sau vườn với niềm tin dân gian là dùng làm thuốc, chưa từng bị nhắc nhở hay xử phạt. Chưa thoả khoản 1 Điều 247; ông bị xử lý hành chính và buộc phá bỏ. Nếu năm sau ông trồng lại, điểm b khoản 1 được thoả mãn.
- Bà V trồng 800 cây thuốc phiện trên nương, chưa thu hoạch, rồi tự nhổ bỏ và báo với chính quyền xã. Hành vi thuộc điểm c khoản 1, nhưng bà có cơ sở để được xem xét miễn trách nhiệm theo khoản 4.
- Một nhóm người cùng góp vốn, phân công trồng và chăm sóc 3.500 cây. Hành vi thuộc khoản 2 (có tổ chức, từ 3.000 cây), khung 3 đến 7 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm; khoản 4 không áp dụng.
Hiểu sai thường gặp: "trồng làm thuốc, làm cảnh thì không sao" — mục đích không phải là yếu tố loại trừ trong Điều 247; "dưới 500 cây là hợp pháp" — dưới mốc chỉ là chưa thành tội, hành vi vẫn bị cấm và xử phạt. Nên gặp luật sư hình sự khi số cây đếm được sát mốc 500 hoặc 3.000, khi đã có phần thu hoạch đang được cất giữ, hoặc khi muốn biết việc tự phá bỏ trước đó có đủ điều kiện của khoản 4 hay không.
Câu hỏi thường gặp
Trồng cây cần sa có bị đi tù không?
Có thể. Theo khoản 1 Điều 247, trồng từ 500 cây đến dưới 3.000 cây, hoặc đã được giáo dục 2 lần và tạo điều kiện ổn định cuộc sống, hoặc đã bị xử phạt hành chính hay kết án về hành vi này mà còn trồng, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Trồng dưới 500 cây cần sa có bị truy cứu hình sự không?
Nếu là lần đầu, chưa từng được giáo dục hai lần, chưa bị xử phạt hành chính hay kết án về hành vi này, thì chưa đủ yếu tố tội phạm theo Điều 247. Hành vi vẫn bị xử phạt hành chính và cây bị buộc phá bỏ. Phần đã thu hái có thể bị xét theo tội tàng trữ.
Tội trồng cây thuốc phiện thuộc loại tội gì?
Khoản 1 Điều 247 có mức cao nhất 3 năm tù nên là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 5 năm. Khoản 2 có mức cao nhất 7 năm tù nên là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm, theo Điều 9 và Điều 27.
Tự nhổ bỏ cây thuốc phiện trước khi thu hoạch có được miễn trách nhiệm không?
Khoản 4 Điều 247 cho phép người phạm tội thuộc khoản 1 có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu tự nguyện phá bỏ, giao nộp cho cơ quan chức năng trước khi thu hoạch. Quy định không áp dụng cho khoản 2, và việc miễn là có thể chứ không đương nhiên.
Người 15 tuổi trồng cây cần sa có bị xử lý hình sự không?
Không. Điều 247 không có trong danh sách của khoản 2 Điều 12, và không có khoản nào là tội rất nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng, nên người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội này.
Trồng cần sa rồi phơi khô cất giữ thì bị xử theo tội nào?
Hành vi trồng xét theo Điều 247; phần lá, hoa, quả cần sa đã thu hái và cất giữ có thể xét theo Điều 249 nếu từ 1 kilôgam trở lên. Khung khoản 1 Điều 249 là tù từ 03 năm đến 05 năm, nặng hơn khung khoản 1 của tội trồng cây.