Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý (Điều 255 Bộ luật Hình sự) áp dụng cho người đứng ra sắp xếp, điều hành để người khác sử dụng ma tuý, dưới bất kỳ hình thức nào. Từ 01/7/2025, khoản 1 có khung tù từ 03 năm đến 07 năm; khung nặng nhất ở khoản 4 là tù 20 năm hoặc tù chung thân khi làm chết từ 2 người trở lên hoặc gây tổn hại sức khoẻ nặng cho nhiều người.
Điều 255 không cần ngưỡng khối lượng và cũng không đòi người tổ chức tự mình sử dụng. Thứ quyết định khoản là ai được tổ chức cho sử dụng (bao nhiêu người, bao nhiêu tuổi, có thai, đang cai nghiện) và hậu quả xảy ra với sức khoẻ, tính mạng của họ. Người tham gia sử dụng không vì thế mà phạm Điều 255; vị trí của họ được xét riêng, có thể theo Điều 256a nếu rơi vào một trong bốn trường hợp của điều này. Bốn khoản thuộc ba loại tội: nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.
"Tổ chức" khác "cùng dùng" và "cho mượn chỗ" ở đâu
Điều 255 dùng cụm "tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý dưới bất kỳ hình thức nào" và không liệt kê hành vi cụ thể. Điểm cốt lõi là vai trò chủ động: người tổ chức là người lên kế hoạch, chuẩn bị điều kiện và điều hành để người khác sử dụng. Một nhóm bạn tự góp tiền, tự mang tới, tự dùng, không ai đứng ra sắp xếp cho ai, thì yếu tố "tổ chức" khó xác lập; khi đó từng người có thể bị xét theo các điều khác tuỳ hành vi của mình.
Điều 256 (chứa chấp việc sử dụng) mở đầu bằng điều kiện "nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 255". Nghĩa là người chỉ cho thuê, cho mượn chỗ, biết người khác dùng ma tuý ở đó mà vẫn để, nhưng không tham gia sắp xếp việc sử dụng, thì xét theo Điều 256. Khi người có chỗ đồng thời đứng ra chuẩn bị và điều hành buổi sử dụng, hành vi chuyển sang Điều 255 với khung riêng.
Còn người ép người khác dùng ma tuý trái ý muốn bằng vũ lực hay đe doạ thuộc Điều 257 (cưỡng bức), người rủ rê, dụ dỗ thuộc Điều 258 (lôi kéo). Bốn điều 255 đến 258 thường được xem cùng nhau vì một vụ việc có thể có nhiều người đóng nhiều vai.
Bốn khoản của Điều 255: tình tiết, khung, loại tội, thời hiệu
Loại tội lấy từ mức cao nhất của khung theo khoản 1 Điều 9; thời hiệu theo khoản 2 Điều 27.
| Khoản | Tình tiết | Khung hình phạt | Loại tội | Thời hiệu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Tổ chức sử dụng, không có tình tiết của các khoản sau | Tù 3 – 7 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| 2 | 2 lần trở lên; đối với 2 người trở lên; người từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi; phụ nữ mà biết là có thai; người đang cai nghiện; gây tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; gây bệnh nguy hiểm cho người khác; tái phạm nguy hiểm | Tù 7 – 15 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| 3 | Gây tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc gây chết người; gây tổn thương 31%–60% cho mỗi người trong 2 người trở lên; gây bệnh nguy hiểm cho 2 người trở lên; đối với người dưới 13 tuổi | Tù 15 – 20 năm | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
| 4 | Gây tổn thương từ 61% trở lên cho mỗi người trong 2 người trở lên; làm chết 2 người trở lên | Tù 20 năm hoặc chung thân | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
Đọc kỹ cột tình tiết sẽ thấy tuổi của người được tổ chức cho dùng chia hai mốc: từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi là khoản 2, dưới 13 tuổi là khoản 3. Một buổi tổ chức cho hai người trưởng thành dùng, không ai bị ảnh hưởng sức khoẻ, đã là khoản 2 vì có tình tiết "đối với 02 người trở lên".
Đọc hậu quả sức khoẻ theo tỷ lệ tổn thương cơ thể
Điều 255 dùng tỷ lệ tổn thương cơ thể do giám định pháp y xác định để chia khoản, giống cách Điều 134 làm với tội cố ý gây thương tích. Bảng dưới đây gom các mốc về hậu quả, tách riêng khỏi các tình tiết về người bị tổ chức cho sử dụng.
| Hậu quả | Một người | Từ hai người trở lên |
|---|---|---|
| Tổn thương từ 31% đến 60% | Điểm e khoản 2: tù 7 – 15 năm | Điểm b khoản 3 (mỗi người 31% – 60%): tù 15 – 20 năm |
| Tổn thương từ 61% trở lên | Điểm a khoản 3: tù 15 – 20 năm | Điểm a khoản 4 (mỗi người từ 61%): tù 20 năm hoặc chung thân |
| Gây bệnh nguy hiểm | Điểm g khoản 2: tù 7 – 15 năm | Điểm c khoản 3: tù 15 – 20 năm |
| Chết người | Điểm a khoản 3: tù 15 – 20 năm | Điểm b khoản 4: tù 20 năm hoặc chung thân |
Hai cột cho thấy cùng một mức tổn thương, số người bị ảnh hưởng đẩy vụ việc lên đúng một khoản. Lưu ý chữ "mỗi người" ở điểm b khoản 3 và điểm a khoản 4: luật đòi từng người đạt mốc, không cộng tỷ lệ của nhiều người lại với nhau như khoản 1 Điều 260 về giao thông.
Dưới mốc 31% thì hậu quả sức khoẻ không còn là tình tiết định khung của Điều 255; vụ việc vẫn ở khoản 1 hoặc khoản 2 tuỳ các tình tiết khác, và mức tổn thương nhỏ hơn được toà cân nhắc khi quyết định hình phạt trong khung.
Hình phạt bổ sung và hệ quả của phân loại
Phạt tiền từ 50 triệu đến 500 triệu đồng. Mức sàn của Điều 255 cao gấp mười lần mức sàn của các điều 249, 250, 251 (5 triệu đồng), cho thấy nhà làm luật nhắm vào khía cạnh trục lợi từ việc tổ chức.
Quản chế, cấm cư trú từ 1 đến 5 năm. Khoản 5 Điều 255 nêu riêng hai hình phạt này, không có ở các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán. Quản chế buộc người đã chấp hành xong án tù cư trú ở một địa phương nhất định dưới sự giám sát, theo Điều 43.
Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Áp dụng theo Điều 45 cho tội phạm về ma tuý từ loại nghiêm trọng trở lên, mà khoản 1 Điều 255 đã là tội nghiêm trọng.
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm theo Điều 255. Khoản 2 Điều 12 chỉ liệt kê các điều 248, 249, 250, 251 và 252 trong nhóm tội về ma tuý. Điều 255 không có trong danh sách, nên người dưới 16 tuổi không bị truy cứu về tội này ở bất kỳ khoản nào, dù hậu quả nghiêm trọng đến đâu. Người từ đủ 16 tuổi trở lên thì chịu trách nhiệm đầy đủ.
Không tố giác, che giấu cũng là tội. Điểm e khoản 1 Điều 389 liệt kê Điều 255 trong các tội mà người che giấu có thể bị truy cứu; Điều 390 dẫn chiếu sang danh sách này cho tội không tố giác. Ông bà, cha mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội được loại trừ theo Điều 18 và Điều 19, trừ khi tội bị che giấu hoặc không tố giác là tội đặc biệt nghiêm trọng.
Tình huống giả định: một căn nhà thuê, bốn vai trò
Anh L thuê một căn nhà, rủ năm người tới, chuẩn bị sẵn ma tuý và phân chia cho từng người dùng. Anh L là người tổ chức. Vì có từ 2 người trở lên được tổ chức cho sử dụng, hành vi thuộc điểm b khoản 2 Điều 255, khung 7 đến 15 năm, tội rất nghiêm trọng. Nếu một người trong nhóm mới 17 tuổi, điểm c khoản 2 cũng được thoả mãn, nhưng khung vẫn là khoản 2.
Chủ nhà là bà M, biết rõ căn nhà được dùng cho việc này mà vẫn cho thuê, không tham gia sắp xếp. Bà M có thể bị xét theo Điều 256 (chứa chấp), không phải Điều 255. Người tới dự mà chỉ dùng, không tổ chức, không chứa chấp, thì không phạm Điều 255; nếu người này đang trong một trong bốn khoảng thời gian luật nêu ở Điều 256a, việc sử dụng có thể là tội riêng.
Nếu một người trong nhóm tử vong sau buổi đó, anh L chuyển sang điểm a khoản 3, khung 15 đến 20 năm, tội đặc biệt nghiêm trọng. Nếu hai người tử vong, khoản 4 được áp dụng, khung 20 năm hoặc tù chung thân. Mối quan hệ nhân quả giữa việc sử dụng và cái chết được xác định qua giám định, và thường là chỗ cần luật sư đọc kỹ.
Chỗ hay hiểu sai và khi nào nên gặp luật sư
Những nhận định dưới đây xuất hiện thường xuyên khi người nhà tìm hiểu một vụ việc thuộc Điều 255:
- "Chỉ góp tiền chung thì không phải tổ chức": đúng ở mức nguyên tắc, nhưng nếu có người đứng ra gom tiền, mua về, chuẩn bị chỗ và chia cho người khác, vai trò đó gần với tổ chức hơn là góp chung.
- "Không bán ma tuý thì không nặng": Điều 255 không cần yếu tố mua bán, và khung khoản 1 ngang với khoản 1 tội mua bán.
- "Người được tổ chức cho dùng đã đồng ý nên người tổ chức nhẹ tội": sự đồng ý của người sử dụng không loại trừ tội tổ chức; nếu người sử dụng không đồng ý mà bị ép, hành vi chuyển sang Điều 257.
- "Khoản 1 tối đa 7 năm nên dễ được án treo": khoản 1 Điều 65 chỉ xét án treo khi mức tù tuyên không quá 03 năm, trong khi khung khoản 1 Điều 255 bắt đầu từ 3 năm.
Nên gặp luật sư hình sự khi vai trò của từng người trong nhóm chưa rõ (ai tổ chức, ai chỉ có mặt), khi có người bị thương hoặc tử vong, hoặc khi có người dưới 18 tuổi liên quan. Câu nên hỏi: chứng cứ nào cho thấy người bị buộc tội đứng ra sắp xếp, và hậu quả về sức khoẻ đã được giám định ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý bị phạt bao nhiêu năm tù?
Theo Điều 255, khoản 1 phạt tù từ 03 năm đến 07 năm, khoản 2 từ 07 năm đến 15 năm, khoản 3 từ 15 năm đến 20 năm, khoản 4 tù 20 năm hoặc tù chung thân. Khoản được chọn tuỳ số người, độ tuổi, tình trạng của người sử dụng và hậu quả xảy ra.
Tổ chức sử dụng ma tuý khoản 1 thuộc loại tội gì?
Khoản 1 Điều 255 có mức cao nhất 7 năm tù, nằm trong khoảng trên 3 năm đến 7 năm của điểm b khoản 1 Điều 9, nên là tội phạm nghiêm trọng. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng là 10 năm theo khoản 2 Điều 27.
Tổ chức cho hai người cùng dùng ma tuý có bị tăng khung không?
Có. "Đối với 02 người trở lên" là tình tiết định khung ở điểm b khoản 2 Điều 255. Chỉ cần tổ chức cho hai người sử dụng là khung chuyển sang tù từ 07 năm đến 15 năm, tội rất nghiêm trọng, dù không ai bị ảnh hưởng sức khoẻ.
Người 15 tuổi tổ chức sử dụng ma tuý có bị truy cứu không?
Không. Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 255 trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Người ở độ tuổi này có thể bị áp dụng biện pháp khác theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Tổ chức sử dụng ma tuý làm người khác chết bị xử thế nào?
Gây chết một người thuộc điểm a khoản 3 Điều 255, khung tù từ 15 năm đến 20 năm. Làm chết từ 2 người trở lên thuộc điểm b khoản 4, khung tù 20 năm hoặc tù chung thân. Cả hai khoản đều là tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu 20 năm.
Tổ chức sử dụng và chứa chấp sử dụng ma tuý khác nhau thế nào?
Người tổ chức chủ động sắp xếp, điều hành việc sử dụng cho người khác, xét theo Điều 255. Người chỉ cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc để người khác dùng ma tuý ở chỗ mình mà không tham gia tổ chức thì xét theo Điều 256, khung khoản 1 từ 02 năm đến 07 năm.