Tàng trữ trái phép chất ma tuý là cất giữ ma tuý trong người, trong nhà hay ở bất kỳ đâu mà không nhằm bán, vận chuyển hay sản xuất. Theo Điều 249 Bộ luật Hình sự, bản đã sửa đổi bởi Luật 86/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025, khung nhẹ nhất là phạt tù từ 03 năm đến 05 năm, khung nặng nhất là tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Bốn khoản của Điều 249 rơi vào ba loại tội phạm khác nhau theo Điều 9: khoản 1 là tội nghiêm trọng, khoản 2 và khoản 3 là tội rất nghiêm trọng, khoản 4 là tội đặc biệt nghiêm trọng. Từ loại tội suy ra thời hiệu truy cứu, việc người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi có phải chịu trách nhiệm hay không, và khả năng được hưởng án treo. Phần dưới đây đọc lần lượt từng lớp đó, kèm ví dụ giả định để bạn đối chiếu.
Khi nào việc cất giữ ma tuý trở thành tội tàng trữ
Điều 249 chỉ áp dụng khi người cất giữ không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất trái phép chất ma tuý. Nếu có mục đích bán thì hành vi chuyển sang Điều 251; nếu đang đưa ma tuý từ nơi này sang nơi khác mà không nhằm bán hay cất giữ lâu dài thì thường xét theo Điều 250. Vì vậy, mục đích của người giữ ma tuý là câu hỏi đầu tiên mà cơ quan điều tra phải làm rõ, và cũng là chỗ tranh luận nhiều nhất giữa bên buộc tội và bên bào chữa.
Không phải cứ có ma tuý trong người là thành tội. Khoản 1 Điều 249 đòi hỏi một trong chín trường hợp: điểm a là người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tàng trữ, hoặc đã bị kết án về tội này hay một trong các tội tại các điều 248, 250, 251, 252 và 256a, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm; các điểm từ b đến i là ngưỡng khối lượng hoặc thể tích theo từng nhóm chất. Không có tiền sự, tiền án như trên và khối lượng dưới ngưỡng thì hành vi thường chỉ bị xử phạt hành chính.
Ngưỡng ở khoản 1 được ghi riêng cho từng nhóm. Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca: từ 01 gam đến dưới 500 gam. Nhóm Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11: từ 0,1 gam đến dưới 05 gam. Các chất ma tuý khác ở thể rắn: từ 01 gam đến dưới 20 gam; ở thể lỏng: từ 10 mililít đến dưới 100 mililít. Lá, thân, hoa, quả cây cần sa và các bộ phận cây khác do Chính phủ quy định: từ 01 kilôgam đến dưới 10 kilôgam. Quả thuốc phiện khô từ 05 kilôgam, quả tươi từ 01 kilôgam.
Bảng bốn khoản Điều 249: khung phạt, loại tội, thời hiệu
Loại tội tính từ mức cao nhất của khung theo khoản 1 Điều 9; thời hiệu truy cứu lấy theo khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự. Ngưỡng trong bảng dùng nhóm Heroine, Methamphetamine và các chất cùng nhóm làm mốc để dễ so; các nhóm khác có ngưỡng riêng ghi trong từng điểm của điều luật.
| Khoản | Tình tiết chính | Khung hình phạt | Loại tội (Điều 9) | Thời hiệu (Điều 27) |
|---|---|---|---|---|
| Khoản 1 | Có tiền sự hành chính hoặc án tích về tội ma tuý; nhóm Heroine, Methamphetamine… từ 0,1 gam đến dưới 5 gam; chất rắn khác từ 1 gam đến dưới 20 gam | Tù 3 – 5 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; lợi dụng chức vụ hoặc danh nghĩa cơ quan; sử dụng người dưới 16 tuổi; nhóm Heroine… từ 5 gam đến dưới 30 gam; tái phạm nguy hiểm | Tù 5 – 10 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| Khoản 3 | Nhóm Heroine… từ 30 gam đến dưới 100 gam; chất rắn khác từ 100 gam đến dưới 300 gam | Tù 10 – 15 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| Khoản 4 | Nhóm Heroine… từ 100 gam trở lên; chất rắn khác từ 300 gam trở lên; nhựa cần sa, nhựa thuốc phiện từ 5 kilôgam trở lên | Tù 15 – 20 năm hoặc tù chung thân | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
Điều 249 không có hình phạt tử hình ở bất kỳ khoản nào. Mức cao nhất là tù chung thân ở khoản 4. Đây là điểm khác với Điều 251 (mua bán), nơi khoản 5 vẫn giữ tù chung thân hoặc tử hình.
Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện. Với tàng trữ, hành vi kéo dài suốt thời gian người đó còn cất giữ ma tuý, nên thời điểm kết thúc hành vi thường là lúc bị phát hiện; con số 10 hay 15 năm trong bảng hiếm khi là câu hỏi thực tế với tội này.
Hình phạt bổ sung và những hệ quả kéo theo
Phạt tiền từ 5 triệu đến 500 triệu đồng. Khoản 5 Điều 249 cho phép toà áp dụng thêm phạt tiền trong khoảng này. Đây là hình phạt bổ sung đi kèm án tù, không thay cho án tù; khoản 2 Điều 35 nêu rõ phạt tiền là hình phạt bổ sung với người phạm tội về ma tuý.
Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. Thời hạn cấm tính từ ngày chấp hành xong án tù, theo Điều 41. Người làm nghề lái xe, dược, y tế hay giữ chức vụ trong cơ quan nhà nước cần đặc biệt lưu ý hình phạt này.
Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Điều 45 cho phép tịch thu tài sản với người bị kết án về tội phạm ma tuý từ loại nghiêm trọng trở lên. Khi tịch thu toàn bộ, luật vẫn buộc để lại cho người bị kết án và gia đình điều kiện sinh sống.
Án tích và tái phạm. Người bị kết án theo Điều 249 nếu chưa được xoá án tích mà lại tàng trữ, dù chỉ lượng rất nhỏ, đã rơi vào điểm a khoản 1. Nếu lần trước bị kết án ở khoản 2 trở lên (tội rất nghiêm trọng do cố ý) và lần sau cũng ở khoản rất nghiêm trọng trở lên, đó là tái phạm nguy hiểm theo điểm a khoản 2 Điều 53, và chính tái phạm nguy hiểm lại đẩy hành vi lên khoản 2 Điều 249.
Tàng trữ, vận chuyển, mua bán hay sử dụng: đặt cạnh nhau
Bốn hành vi này hay xuất hiện cùng một vụ việc. Bảng dưới đây so theo dấu hiệu mà điều luật dùng để tách chúng.
| Hành vi | Điều luật | Dấu hiệu tách | Khoản 1 cần ngưỡng khối lượng? |
|---|---|---|---|
| Tàng trữ | Điều 249 | Cất giữ, không nhằm bán, vận chuyển, sản xuất | Có, hoặc có tiền sự, tiền án theo điểm a |
| Vận chuyển | Điều 250 | Di chuyển ma tuý, không nhằm sản xuất, mua bán, tàng trữ | Có, hoặc có tiền sự, tiền án theo điểm a |
| Mua bán | Điều 251 | Có mục đích bán hoặc trao đổi | Không, khoản 1 không đặt ngưỡng |
| Sử dụng | Điều 256a | Tự đưa ma tuý vào cơ thể khi đang trong một trong bốn khoảng thời gian luật nêu | Không xét khối lượng |
Người sử dụng ma tuý mà trong người còn giữ một lượng đủ ngưỡng vẫn có thể bị xét theo Điều 249, vì mục đích "để dùng" không loại trừ tội tàng trữ. Điều luật chỉ loại trừ ba mục đích: mua bán, vận chuyển, sản xuất. Đây là điểm nhiều người hiểu ngược, cho rằng "giữ để dùng thì không sao".
Ba tình huống giả định đọc theo khoản
Tình huống 1: anh A, chưa từng bị xử phạt hay kết án, bị phát hiện cất trong cốp xe 2 gam Methamphetamine. Anh khai giữ để dùng, không có dấu hiệu mua bán. Khối lượng nằm trong khoảng từ 0,1 gam đến dưới 5 gam, rơi vào điểm c khoản 1 Điều 249, khung 3 đến 5 năm tù, tội nghiêm trọng. Anh A 25 tuổi nên không có câu hỏi về độ tuổi chịu trách nhiệm.
Tình huống 2: chị B năm ngoái bị xử phạt hành chính vì tàng trữ một lượng rất nhỏ. Năm nay chị lại bị phát hiện giữ 0,05 gam Heroine, dưới mọi ngưỡng ở điểm c. Tuy vậy, chị rơi vào điểm a khoản 1 vì đã bị xử phạt hành chính về chính hành vi này mà còn vi phạm. Khung vẫn là khoản 1. Điều cần làm rõ là quyết định xử phạt cũ còn được tính hay đã hết thời hạn coi là chưa bị xử phạt theo pháp luật xử lý vi phạm hành chính.
Tình huống 3: em C 15 tuổi giữ hộ người quen 10 gam Methamphetamine. Khối lượng này thuộc điểm g khoản 2, khung 5 đến 10 năm, tội rất nghiêm trọng. Khoản 2 Điều 12 liệt kê Điều 249 trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm nếu là tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, nên em C có thể bị truy cứu. Nếu cùng hành vi nhưng chỉ 2 gam (khoản 1, tội nghiêm trọng), em C không phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 12. Người nhờ em C giữ hộ thì có thể bị xét tình tiết "sử dụng người dưới 16 tuổi vào việc phạm tội" ở điểm đ khoản 2.
Những chỗ thường hiểu sai và khi nào nên gặp luật sư
Các nhận định dưới đây xuất hiện thường xuyên khi người nhà tìm hiểu vụ việc; mỗi nhận định được đối chiếu lại với chữ của điều luật.
- "Lần đầu thì chỉ bị phạt hành chính": sai nếu khối lượng đã đạt ngưỡng ở các điểm từ b đến i khoản 1. Lần đầu chỉ có ý nghĩa với điểm a.
- "Khoản 1 tối đa 5 năm nên chắc được án treo": khoản 1 Điều 65 chỉ cho xét án treo khi mức phạt tù không quá 03 năm. Khung khoản 1 Điều 249 bắt đầu đúng ở 3 năm, nên án treo chỉ đặt ra khi toà tuyên đúng mức thấp nhất hoặc xử dưới khung theo Điều 54, và vẫn phụ thuộc nhân thân, tình tiết giảm nhẹ.
- "Ma tuý của người khác gửi thì không liên quan": người biết rõ đó là ma tuý mà vẫn cất giữ vẫn là hành vi tàng trữ. Không biết là ma tuý thì thiếu yếu tố lỗi cố ý, nhưng điều này phải được chứng minh qua chứng cứ chứ không chỉ qua lời khai.
- "Tự khai ra trước thì được miễn": Điều 29 có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự khi tự thú trước lúc bị phát giác kèm nhiều điều kiện khác, không phải chỉ cần tự khai.
Nên gặp luật sư hình sự sớm khi: khối lượng giám định nằm sát ranh giới giữa hai khoản; có tranh chấp về mục đích cất giữ (để dùng hay để bán); người bị bắt dưới 18 tuổi; hoặc có nhiều chất khác nhau trong cùng vụ việc phải cộng dồn theo điểm i khoản 1. Bạn cũng có thể hỏi AI Cố Vấn để có danh sách câu hỏi cần mang theo khi gặp luật sư.
Câu hỏi thường gặp
Tàng trữ ma tuý bao nhiêu gam thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Tuỳ nhóm chất. Với nhóm Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11, ngưỡng là từ 0,1 gam theo điểm c khoản 1 Điều 249. Với các chất rắn khác là từ 1 gam, chất lỏng khác từ 10 mililít. Người đã có tiền sự hoặc án tích về tội ma tuý thì không cần đạt ngưỡng.
Tội tàng trữ trái phép chất ma tuý khoản 1 là tội gì theo phân loại?
Khoản 1 Điều 249 có khung tù từ 03 năm đến 05 năm. Mức cao nhất là 5 năm, nằm trong khoảng trên 3 năm đến 7 năm của điểm b khoản 1 Điều 9, nên đây là tội phạm nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 10 năm theo Điều 27.
Tàng trữ ma tuý có bị tử hình không?
Không. Mức cao nhất của Điều 249 là tù chung thân ở khoản 4, áp dụng khi khối lượng rất lớn, chẳng hạn nhóm Heroine và các chất cùng nhóm từ 100 gam trở lên. Tử hình chỉ còn ở khoản 5 Điều 248 và khoản 5 Điều 251 trong nhóm tội về chất ma tuý.
Người 15 tuổi tàng trữ ma tuý có bị đi tù không?
Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về Điều 249 khi hành vi thuộc khoản 2, 3 hoặc 4, tức tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, theo khoản 2 Điều 12. Hành vi chỉ thuộc khoản 1 thì người ở độ tuổi này không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Giữ ma tuý để tự sử dụng có phải là tàng trữ không?
Có thể. Điều 249 chỉ loại trừ trường hợp cất giữ nhằm mua bán, vận chuyển hoặc sản xuất. Giữ để dùng mà khối lượng đạt ngưỡng ở khoản 1, hoặc người giữ đã có tiền sự, tiền án về ma tuý, vẫn bị xét theo tội tàng trữ.
Luật 86/2025 thay đổi gì ở Điều 249?
Luật 86/2025/QH15 viết lại toàn bộ Điều 249 và có hiệu lực từ 01/7/2025. Khung khoản 1 hiện là tù từ 03 năm đến 05 năm, và điểm a khoản 1 đã thêm Điều 256a (tội sử dụng trái phép chất ma tuý) vào danh sách án tích được tính. Theo điểm c khoản 1 Điều 4 của luật này, phần không có lợi không áp dụng cho hành vi xảy ra trước 01/7/2025.