NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội xâm phạm sở hữu

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: ngưỡng định tội, bốn khung phạt và loại tội

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174: gian dối có từ trước khi nhận tài sản, mốc 2 triệu đồng, khung tới tù chung thân và khác gì Điều 290.

A Vietnamese woman seen from behind at a lawyer office desk slides a closed folder across to an older lawyer whose face is out of focus, warm lamp light

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là dùng thủ đoạn gian dối khiến người khác tin mà tự giao tài sản, rồi chiếm đoạt tài sản đó. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 2 triệu đồng kèm tình tiết luật nêu, là bị truy cứu; khung phạt từ cải tạo không giam giữ đến tù chung thân.

Điều 174 có bốn khoản. Khoản 1 là tội ít nghiêm trọng, khoản 2 là tội nghiêm trọng, khoản 3 là tội rất nghiêm trọng, còn khoản 4 với mức cao nhất là tù chung thân thuộc loại đặc biệt nghiêm trọng. Điểm khó nhất của tội này không nằm ở con số mà ở câu hỏi: sự gian dối có từ lúc nào. Trả lời sai câu đó là nhầm giữa lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm và một tranh chấp dân sự thông thường.

Ba dấu hiệu phải có cùng lúc

Có thủ đoạn gian dối. Gian dối là đưa ra thông tin sai sự thật, giả danh, làm giả giấy tờ hoặc che giấu sự thật để người khác tin. Gian dối có thể bằng lời nói, bằng giấy tờ, bằng hành động. Lời hứa không thực hiện được chưa chắc đã là gian dối; phải xét người hứa có biết từ đầu là mình không thể hoặc không định thực hiện hay không.

Gian dối có trước, và là nguyên nhân khiến người bị hại giao tài sản. Người bị hại tự nguyện giao tài sản vì tin vào điều sai sự thật. Nếu việc giao tài sản là hợp pháp, minh bạch, sau đó người nhận mới nảy ý không trả, vụ việc nghiêng về Điều 175 (lạm dụng tín nhiệm) hoặc chỉ là quan hệ dân sự. Thứ tự thời gian giữa gian dối và giao tài sản là then chốt.

Có mục đích và hành vi chiếm đoạt, với giá trị đạt ngưỡng. Khoản 1 Điều 174 đặt ngưỡng từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng. Dưới 2 triệu đồng vẫn bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

Đọc bốn khoản của Điều 174 theo mức độ

Cột loại tội tính theo mức cao nhất của từng khung (Điều 9), cột thời hiệu theo khoản 2 Điều 27. Một số điểm trong khoản 2, 3, 4 đã được bãi bỏ trong bản sửa đổi; bảng chỉ ghi các tình tiết còn hiệu lực.

KhoảnTình tiết định khung còn hiệu lựcHình phạtLoại tộiThời hiệu
1Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng; hoặc dưới 2 triệu đồng kèm tình tiết luật nêuCải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 nămÍt nghiêm trọng5 năm
2Có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; chiếm đoạt từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; dùng thủ đoạn xảo quyệtTù 2 – 7 nămNghiêm trọng10 năm
3Chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng; lợi dụng thiên tai, dịch bệnhTù 7 – 15 nămRất nghiêm trọng15 năm
4Chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên; lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấpTù 12 – 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọng20 năm

So với tội trộm cắp ở Điều 173, khung khoản 4 của tội lừa đảo nặng hơn ở chỗ có tù chung thân. Khoản 5 Điều 174 còn cho phép áp dụng hình phạt bổ sung: phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản. Theo Điều 41, hình phạt cấm hành nghề chỉ áp dụng khi xét thấy để người bị kết án tiếp tục công việc đó thì có thể gây nguy hại cho xã hội, nên nó gắn với những vụ lợi dụng chính nghề nghiệp để lừa.

Lừa qua điện thoại, qua mạng: Điều 174 hay Điều 290

Nhiều người nghĩ cứ lừa qua mạng là "tội lừa đảo qua mạng" riêng. Thực ra Bộ luật Hình sự có Điều 290 về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, nhưng chính khoản 1 Điều 290 ghi rõ chỉ áp dụng nếu không thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 173 và Điều 174. Nghĩa là khi hành vi đã đủ dấu hiệu lừa đảo theo Điều 174, việc dùng điện thoại hay mạng xã hội làm phương tiện không tự động chuyển vụ việc sang Điều 290.

Điều 290 hướng đến những hành vi gắn chặt với hạ tầng số mà Điều 174 không mô tả hết: sử dụng thông tin tài khoản, thẻ ngân hàng của người khác để chiếm đoạt; làm, sử dụng thẻ ngân hàng giả; truy cập bất hợp pháp vào tài khoản; lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh đa cấp hay giao dịch chứng khoán qua mạng; thiết lập trái phép dịch vụ viễn thông, internet nhằm chiếm đoạt. Khung khoản 1 Điều 290 cũng là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Với người bị hại, việc vụ án đi theo điều nào không thay đổi quyền yêu cầu trả lại tài sản và bồi thường theo Điều 48. Với người bị buộc tội, điều luật áp dụng quyết định khung và loại tội, vì vậy đây là phần luật sư thường xem kỹ đầu tiên. Bài này không bàn cách thức các hình thức lừa qua mạng hoạt động; điều cần nhớ chỉ là khung pháp lý.

Ba vụ việc giả định: lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm hay dân sự

Cùng là "đưa tiền rồi không lấy lại được", nhưng thời điểm phát sinh gian dối dẫn tới ba hướng khác nhau.

Vụ việcGian dối có từ khi nàoHướng pháp lý
Anh D tự xưng là cán bộ có thể "lo" hồ sơ, nhận 80 triệu đồng của chị E rồi cắt liên lạc; thực tế anh D không có chức vụ nàoTrước khi nhận tiền, và chính lời nói dối khiến chị E giao tiềnĐiều 174, khoản 2 do giá trị từ 50 triệu đồng; có thể xem xét thêm tình tiết lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức
Ông G thuê xe tự lái hợp lệ, đúng giấy tờ, sau đó mang xe đi cầm cố lấy tiền tiêu và không trả xeSau khi đã nhận xe hợp phápHướng Điều 175 về lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản
Bà H vay 300 triệu đồng để buôn bán, làm ăn thua lỗ, vẫn ở nguyên chỗ cũ, thừa nhận nợ và xin khấtKhông có gian dốiQuan hệ vay tài sản dân sự; người cho vay khởi kiện đòi nợ

Ở vụ thứ nhất, nếu chị E đã giao tổng cộng 220 triệu đồng qua nhiều lần cho cùng một lời hứa, giá trị chiếm đoạt rơi vào khoản 3 Điều 174, khung 7 đến 15 năm tù, tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm. Cách cộng các lần nhận tiền vẫn phải dựa vào hồ sơ cụ thể.

Hiểu sai thường gặp và những giới hạn của điều luật

"Đã trả lại một phần tiền thì không còn là lừa đảo." Trả lại một phần sau khi đã chiếm đoạt là tình tiết giảm nhẹ theo điểm b khoản 1 Điều 51, không làm mất tội. Số tiền đã trả lại cũng không làm thay đổi việc hành vi chiếm đoạt đã hoàn thành.

"Người từ 14 đến dưới 16 tuổi lừa đảo thì cũng bị xử như người lớn." Điều 174 không nằm trong danh sách tại khoản 2 Điều 12. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kể cả ở khoản 4; trách nhiệm bồi thường dân sự vẫn còn. Từ đủ 16 tuổi thì chịu trách nhiệm ở mọi khoản.

"Rút đơn là xong." Lừa đảo không thuộc các tội khởi tố theo yêu cầu của bị hại tại khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự. Việc người bị hại không yêu cầu xử lý nữa có thể được cân nhắc khi lượng hình, nhưng không buộc cơ quan tiến hành tố tụng dừng vụ án.

"Có hợp đồng ký kết thì không thể là lừa đảo." Hợp đồng không phải tấm khiên. Nếu nội dung hợp đồng dựa trên thông tin sai sự thật do một bên cố ý tạo ra để nhận tài sản, dấu hiệu gian dối vẫn có thể được xác định. Ngược lại, hợp đồng thật, bên vi phạm không gian dối thì tranh chấp vẫn là dân sự.

Khi nào cần luật sư và nên chuẩn bị gì

Lừa đảo là tội mà ranh giới với dân sự rất mỏng, nên cả người bị hại lẫn người bị tố cáo đều cần đánh giá chuyên môn sớm. Nên gặp luật sư khi:

  • Bạn đã giao tài sản và nghi bị lừa, cần biết nên gửi đơn tố giác hay khởi kiện dân sự, vì chọn sai đường có thể làm mất thời gian hoặc bị trả lại đơn.
  • Bạn bị tố cáo lừa đảo trong một giao dịch làm ăn, trong khi bạn cho rằng đó chỉ là thua lỗ hoặc chậm thực hiện hợp đồng.
  • Số tiền nằm quanh mốc 50, 200 hay 500 triệu đồng, nơi một khoản chênh lệch đổi cả khung hình phạt lẫn loại tội.
  • Có yếu tố chức vụ, danh nghĩa cơ quan, tổ chức hoặc nhiều người cùng tham gia, vì các tình tiết này đẩy vụ việc lên khoản 2 dù số tiền nhỏ.

Mang theo toàn bộ giấy tờ giao dịch, chứng từ chuyển tiền, tin nhắn trao đổi theo đúng thứ tự thời gian. Câu nên hỏi luật sư: chứng cứ nào cho thấy gian dối có trước khi giao tài sản; vụ việc đang được xem xét theo khoản nào; khả năng áp dụng Điều 175 thay vì Điều 174. Luật sư hình sự là người đọc hồ sơ thật; bài viết chỉ giúp bạn biết cần hỏi gì.

Câu hỏi thường gặp

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản bao nhiêu tiền thì bị khởi tố?

Theo khoản 1 Điều 174, từ 2 triệu đồng trở lên. Dưới 2 triệu đồng vẫn có thể bị truy cứu nếu người đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt mà còn vi phạm, đã bị kết án về các tội chiếm đoạt chưa được xoá án tích, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự hoặc lấy phương tiện kiếm sống chính của người bị hại.

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có bị tù chung thân không?

Có. Khoản 4 Điều 174 quy định phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân khi chiếm đoạt tài sản từ 500 triệu đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp. Đây là tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 20 năm.

Lừa đảo 300 triệu đồng thuộc loại tội gì?

Chiếm đoạt từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng thuộc điểm a khoản 3 Điều 174, khung phạt tù từ 7 năm đến 15 năm. Mức cao nhất 15 năm nên đây là tội rất nghiêm trọng theo Điều 9, thời hiệu truy cứu 15 năm theo Điều 27.

Lừa đảo qua mạng bị xử theo Điều 174 hay Điều 290?

Khoản 1 Điều 290 chỉ áp dụng khi hành vi không thuộc Điều 173 và Điều 174. Nếu đã đủ dấu hiệu gian dối để người bị hại tự giao tài sản, thường xét theo Điều 174; Điều 290 dành cho các hành vi như dùng thông tin thẻ, tài khoản của người khác, truy cập trái phép tài khoản hay dùng thẻ giả.

Vay tiền rồi không trả có phải là lừa đảo không?

Không mặc nhiên. Chỉ khi người vay dùng thông tin gian dối từ trước để được cho vay và nhằm chiếm đoạt thì mới có thể xét Điều 174. Nếu vay ngay thẳng rồi sau đó bỏ trốn hoặc có điều kiện mà cố tình không trả, hướng xem xét là Điều 175; còn lại là tranh chấp dân sự.

Người 15 tuổi lừa đảo có phải chịu trách nhiệm hình sự không?

Không. Điều 174 không có trong danh sách tội tại khoản 2 Điều 12 mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy vậy, tài sản vẫn phải trả lại và cha mẹ hoặc người giám hộ có thể phải bồi thường theo pháp luật dân sự.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138