Đe doạ giết người là tội phạm theo Điều 133 Bộ luật Hình sự khi có căn cứ làm cho người bị đe doạ lo sợ rằng lời đe doạ sẽ được thực hiện. Khoản 1 có khung cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm; khoản 2 là tù từ 02 năm đến 07 năm khi đe doạ 02 người trở lên, lợi dụng chức vụ, nhằm vào người thi hành công vụ, người dưới 16 tuổi, hoặc để che giấu, trốn tránh việc bị xử lý về tội khác.
Theo Điều 9, khoản 1 là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm; khoản 2 có mức cao nhất 07 năm tù nên là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm theo Điều 27. Không phải câu nói nóng giận nào cũng là tội. Bài này tách dấu hiệu "có căn cứ làm cho lo sợ", đặt các khoản vào bảng, bàn về đe doạ qua tin nhắn, mạng xã hội, và chỉ ra người bị đe doạ nên giữ lại những gì.
Hai vế của dấu hiệu định tội
Vế thứ nhất: có hành vi đe doạ tước đoạt tính mạng. Đe doạ có thể bằng lời nói trực tiếp, tin nhắn, cuộc gọi, bài đăng, cử chỉ, hoặc hành động như mang hung khí đến trước nhà kèm lời hăm doạ. Nội dung phải là đe doạ giết, không phải đe doạ đánh, đe doạ làm mất việc hay đe doạ tố cáo — những nội dung đó, nếu vi phạm, được xét theo quy định khác.
Vế thứ hai: có căn cứ làm cho người bị đe doạ lo sợ lời đe doạ sẽ được thực hiện. Đây là chỗ phân biệt câu nói lúc nóng giận với tội phạm. Căn cứ thường được đánh giá qua: mâu thuẫn giữa hai bên đã gay gắt đến đâu, người đe doạ đã từng có hành vi bạo lực chưa, lời đe doạ có lặp lại, có kèm hành động chuẩn bị không, người bị đe doạ có thay đổi sinh hoạt vì sợ hãi không.
Không cần người đe doạ thật sự định giết. Điều luật xét căn cứ khiến người bị đe doạ lo sợ, không đòi hỏi chứng minh người đe doạ có ý định thực hiện. Ngược lại, nếu có chứng cứ đã chuẩn bị để giết người, hành vi có thể chuyển sang chuẩn bị phạm tội giết người ở khoản 3 Điều 123.
Tội hoàn thành khi lời đe doạ đến được người bị đe doạ. Không cần có thêm hậu quả nào. Việc người bị đe doạ lo sợ có căn cứ là đủ.
Bảng khoản, loại tội và thời hiệu
Loại tội tính theo mức cao nhất của khung (Điều 9), thời hiệu theo Điều 27:
| Khoản | Trường hợp | Khung hình phạt | Loại tội | Thời hiệu |
|---|---|---|---|---|
| Khoản 1 | Đe doạ giết một người, có căn cứ làm người đó lo sợ | Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng–03 năm | Ít nghiêm trọng | 05 năm |
| Khoản 2 điểm a | Đối với 02 người trở lên | Tù 02–07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 điểm b | Lợi dụng chức vụ, quyền hạn | Tù 02–07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 điểm c | Đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân | Tù 02–07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 điểm d | Đối với người dưới 16 tuổi | Tù 02–07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 điểm đ | Để che giấu hoặc trốn tránh việc bị xử lý về một tội phạm khác | Tù 02–07 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
Điều 133 không có khoản hình phạt bổ sung riêng, và không nằm trong danh sách khoản 2 Điều 12, nên người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội này. Điều 133 cũng không thuộc nhóm chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại ở Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đe doạ qua tin nhắn, mạng xã hội
Điều 133 không phân biệt phương thức. Lời đe doạ gửi qua tin nhắn, ứng dụng nhắn tin, bình luận hay bài đăng công khai vẫn được xét như lời nói trực tiếp, miễn đủ hai vế của dấu hiệu định tội. Trong thực tế, đe doạ qua mạng có một đặc điểm: nó để lại dấu vết rõ ràng hơn lời nói, nên việc chứng minh nội dung đe doạ thường dễ hơn, còn việc chứng minh "có căn cứ để lo sợ" lại cần thêm bối cảnh.
Ví dụ, một bình luận gay gắt của người lạ ở nơi xa dưới một bài viết công khai thường khó tạo ra căn cứ lo sợ như tin nhắn liên tục của người biết rõ nhà, nơi làm việc của nạn nhân và đã từng có xô xát. Tài khoản ẩn danh không làm mất tính chất đe doạ; việc xác định ai là người gửi là nhiệm vụ của cơ quan điều tra.
Điểm đ khoản 2 đáng chú ý trong bối cảnh này: đe doạ người làm chứng, người tố giác để họ không khai báo về một tội phạm khác là trường hợp tăng nặng, khung tù 02 đến 07 năm.
Người bị đe doạ nên giữ lại những gì
Căn cứ của sự lo sợ phải được chứng minh bằng chứng cứ. Người bị đe doạ nên làm theo trình tự:
- Giữ nguyên tin nhắn, cuộc gọi, bài đăng: không xoá, không chặn vội nếu điều đó làm mất lịch sử trò chuyện; chụp lại màn hình kèm thời gian, tên tài khoản, và sao lưu ra nơi khác.
- Ghi lại lời đe doạ trực tiếp: thời gian, địa điểm, nguyên văn câu nói càng sát càng tốt, ai có mặt.
- Ghi lại bối cảnh: mâu thuẫn bắt đầu từ đâu, các lần xô xát, hư hỏng tài sản trước đó, những lần đã trình báo.
- Trình báo cho cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc, mang theo các chứng cứ trên.
- Nếu có dấu hiệu nguy hiểm trước mắt, ưu tiên bảo đảm an toàn và báo ngay cho công an, không tự đối đầu với người đe doạ.
Không nên đáp trả bằng lời đe doạ ngược lại. Ngoài việc làm tình hình căng thẳng hơn, lời đáp trả đó cũng có thể bị xem xét theo chính Điều 133.
Ranh giới với những hành vi gần giống
Lời đe doạ xuất hiện trong nhiều điều luật. Cái phân biệt là nội dung đe doạ và mục đích đi kèm:
| Hành vi | Điều luật | Điểm khác với Điều 133 |
|---|---|---|
| Đe doạ dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản | Điều 170 Cưỡng đoạt tài sản (khoản 1: tù 01–05 năm) | Mục đích là tài sản; lời đe doạ là công cụ để chiếm đoạt |
| Chuẩn bị công cụ, điều kiện để giết người | Khoản 3 Điều 123 (tù 01–05 năm) | Đã có hành vi chuẩn bị thực hiện, không chỉ là lời nói |
| Đe doạ đánh, đe doạ gây thương tích | Không phải Điều 133 | Nội dung không phải tước đoạt tính mạng; tuỳ hoàn cảnh có thể bị xử phạt hành chính |
| Lời lẽ xúc phạm, chửi bới không kèm đe doạ giết | Không phải Điều 133 | Xâm phạm danh dự, nhân phẩm; xét theo quy định khác nếu đủ dấu hiệu |
| Đe doạ người làm chứng để họ không khai về tội khác | Điểm đ khoản 2 Điều 133 | Vẫn là Điều 133 nhưng ở khung tăng nặng |
Trong một chuỗi sự việc, lời đe doạ giết có thể đi kèm hành vi khác. Khi đó cơ quan tố tụng xem xét từng hành vi; việc một hành vi bị xử lý theo tội khác không làm mất đi tính chất của lời đe doạ, nếu nó độc lập và đủ dấu hiệu.
Tình huống giả định đọc theo khoản
Tình huống 1. Anh A và anh B tranh chấp ranh giới đất đã nhiều năm, từng xô xát. A nhắn cho B nhiều lần trong một tuần rằng sẽ giết B, có lần đứng trước cổng nhà B vào ban đêm và nhắc lại lời đó. B phải đưa con sang nhà người thân ở. Có cả hai vế: lời đe doạ giết và căn cứ để lo sợ. Hành vi thuộc khoản 1 Điều 133: cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 03 năm, tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm.
Tình huống 2. Hai đồng nghiệp cãi nhau trong cuộc họp, một người buột miệng doạ sẽ giết người kia rồi bỏ ra ngoài, sau đó hai người làm việc bình thường, không có mâu thuẫn nào khác. Lời nói thiếu căn cứ để người nghe lo sợ thực sự; nhiều khả năng không cấu thành tội này, dù vẫn có thể bị xử lý kỷ luật hoặc hành chính nếu gây rối trật tự.
Tình huống 3. Anh C đe doạ giết người đã chứng kiến C phạm một tội khác để người đó không khai báo. Hành vi thuộc điểm đ khoản 2: tù 02 đến 07 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm, và C còn có thể bị xử lý về tội trước đó.
Những điều thường hiểu sai
"Chỉ là lời nói, không làm gì thì không có tội." Điều 133 xử lý chính lời đe doạ, không đòi hỏi có hành động gây thương tích. Đủ hai vế là đủ cấu thành tội.
"Nói đùa thì không sao." Người nói có thể cho là đùa, nhưng điều luật xét căn cứ khiến người nghe lo sợ. Một câu "đùa" lặp lại trong bối cảnh mâu thuẫn gay gắt có thể được đánh giá khác hẳn.
"Người bị đe doạ rút đơn thì xong." Điều 133 không thuộc nhóm khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Tuy nhiên, khoản 1 là tội ít nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nên khoản 3 Điều 29 mở khả năng được xem xét miễn trách nhiệm hình sự khi đã khắc phục hậu quả và người bị hại tự nguyện hoà giải, đề nghị miễn.
"Đã xin lỗi, xoá tin nhắn rồi thì không còn gì." Việc xoá tin nhắn phía người gửi không xoá được bản đã lưu ở người nhận, và hành vi đã hoàn thành ngay khi lời đe doạ đến nơi. Xin lỗi, khắc phục hậu quả có ý nghĩa như tình tiết giảm nhẹ, không làm hành vi biến mất.
Câu hỏi thường gặp
Nhắn tin đe doạ giết người có bị đi tù không?
Có thể. Nếu tin nhắn tạo căn cứ khiến người nhận lo sợ lời đe doạ sẽ được thực hiện, hành vi thuộc khoản 1 Điều 133 Bộ luật Hình sự, khung cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Thế nào là có căn cứ làm cho người bị đe doạ lo sợ?
Được đánh giá theo bối cảnh: mức độ mâu thuẫn giữa hai bên, tiền sử bạo lực của người đe doạ, lời đe doạ có lặp lại hay kèm hành động chuẩn bị không, và phản ứng thực tế của người bị đe doạ như phải thay đổi sinh hoạt.
Thời hiệu truy cứu tội đe doạ giết người là bao lâu?
Khoản 1 Điều 133 là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm. Khoản 2 có mức cao nhất 07 năm tù nên là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm theo Điều 27, tính từ ngày thực hiện hành vi.
Đe doạ giết trẻ em bị xử thế nào?
Đe doạ giết người dưới 16 tuổi thuộc điểm d khoản 2 Điều 133, khung tù từ 02 năm đến 07 năm, là tội nghiêm trọng. Người bị đe doạ là trẻ em nên cha mẹ hoặc người giám hộ cần trình báo và giữ chứng cứ thay các em.
Bị đe doạ giết thì nên làm gì trước tiên?
Ưu tiên an toàn của bản thân và gia đình, giữ nguyên tin nhắn, ghi lại lời đe doạ và bối cảnh, rồi trình báo cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc. Không nên đáp trả bằng lời đe doạ ngược lại.
Người 15 tuổi đe doạ giết người có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Không. Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 133 trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Hành vi vẫn có thể bị xử lý bằng các biện pháp khác ngoài hình sự.