Ép người khác sử dụng ma tuý trái với ý muốn của họ bằng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần là tội cưỡng bức theo Điều 257 Bộ luật Hình sự, khung khoản 1 là tù từ 02 năm đến 07 năm. Rủ rê, dụ dỗ, xúi giục hoặc dùng thủ đoạn khác lôi kéo người khác sử dụng là tội lôi kéo theo Điều 258, khung khoản 1 là tù từ 01 năm đến 05 năm.
Ranh giới giữa hai tội nằm ở ý chí của người bị tác động: bị ép trái ý muốn thì là cưỡng bức, bị thuyết phục đến mức tự đồng ý thì là lôi kéo. Hai điều có cấu trúc gần giống nhau, cùng bốn khoản và cùng danh sách tình tiết định khung, nhưng khung của Điều 257 nặng hơn ở mọi khoản. Cả hai không cần người phạm tội tự mình sử dụng hay có ma tuý trong người.
Dấu hiệu của từng tội
Cưỡng bức (Điều 257): có sự chống lại của nạn nhân. Người phạm tội dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần để buộc người khác phải sử dụng. Chữ "trái với ý muốn của họ" trong điều luật là dấu hiệu bắt buộc: nạn nhân không muốn, nhưng bị khuất phục. Đe doạ có thể là đe doạ đánh, đe doạ tiết lộ chuyện riêng, đe doạ mất việc nếu điều đó đủ làm người bị đe doạ sợ hãi.
Lôi kéo (Điều 258): người bị tác động cuối cùng tự quyết định. Điều luật kể bốn cách: rủ rê, dụ dỗ, xúi giục, và các thủ đoạn khác nhằm lôi kéo. Người bị lôi kéo không bị ép buộc, họ bị thuyết phục, bị hứa hẹn hoặc bị khích. Chỉ cần hành vi nhằm lôi kéo người khác sử dụng là đủ yếu tố của khoản 1.
Thủ đoạn lén lút khiến người khác sử dụng mà không biết. Điều luật không nêu đích danh trường hợp này. Người bị hại không đồng ý, vì vậy tình huống thường được xem xét gần với cưỡng bức hơn là lôi kéo, nhưng việc định tội cụ thể phụ thuộc chứng cứ và đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là chỗ không nên tự kết luận.
Người bị cưỡng bức không có lỗi. Người bị ép sử dụng trái ý muốn là nạn nhân. Việc bị ép không phải là hành vi cố ý của họ, nên không đặt ra trách nhiệm hình sự đối với chính việc sử dụng đó.
Bốn khoản đặt cạnh nhau: Điều 257 và Điều 258
Loại tội theo khoản 1 Điều 9; thời hiệu theo khoản 2 Điều 27. Cột tình tiết là các nhóm tình tiết chính, giống nhau ở hai điều.
| Khoản | Tình tiết chính | Điều 257 (cưỡng bức) | Điều 258 (lôi kéo) |
|---|---|---|---|
| 1 | Hành vi cơ bản | Tù 2 – 7 năm · nghiêm trọng · 10 năm | Tù 1 – 5 năm · nghiêm trọng · 10 năm |
| 2 | Có tổ chức; 2 lần trở lên; vì động cơ đê hèn hoặc tư lợi; người từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi; phụ nữ mà biết là có thai; 2 người trở lên; người đang cai nghiện; tổn thương 31% – 60%; gây bệnh nguy hiểm; tái phạm nguy hiểm | Tù 7 – 15 năm · rất nghiêm trọng · 15 năm | Tù 5 – 10 năm · rất nghiêm trọng · 15 năm |
| 3 | Tổn thương từ 61% hoặc gây chết người; gây bệnh nguy hiểm cho 2 người trở lên; người dưới 13 tuổi | Tù 15 – 20 năm · đặc biệt nghiêm trọng · 20 năm | Tù 10 – 15 năm · rất nghiêm trọng · 15 năm |
| 4 | Làm chết (gây chết) 2 người trở lên | Tù 20 năm hoặc chung thân · đặc biệt nghiêm trọng · 20 năm | Tù 15 – 20 năm hoặc chung thân · đặc biệt nghiêm trọng · 20 năm |
Điểm khác về loại tội nằm ở khoản 3: với cưỡng bức, gây chết một người hoặc tác động lên trẻ dưới 13 tuổi là tội đặc biệt nghiêm trọng; với lôi kéo, cùng tình tiết đó là tội rất nghiêm trọng, khung 10 đến 15 năm.
Hình phạt bổ sung của cả hai điều giống nhau: phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng (khoản 5 Điều 257 và khoản 5 Điều 258). Không có tịch thu tài sản, quản chế hay cấm cư trú như ở Điều 255.
Vì sao tình tiết về người chưa thành niên chia hai mốc 13 và 18
Cả hai điều tách người bị tác động thành hai nhóm tuổi. Từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi là tình tiết của khoản 2, nâng khung lên 7 đến 15 năm (cưỡng bức) hoặc 5 đến 10 năm (lôi kéo). Dưới 13 tuổi là tình tiết của khoản 3, khung 15 đến 20 năm (cưỡng bức) hoặc 10 đến 15 năm (lôi kéo). Cách chia này giống Điều 255 về tổ chức sử dụng.
Điều luật dùng tuổi của người bị tác động, không dùng tuổi của người phạm tội. Ở chiều ngược lại, khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 257 và Điều 258 trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, một học sinh 15 tuổi rủ bạn cùng lớp sử dụng ma tuý không bị truy cứu theo Điều 258, dù hành vi vẫn là vi phạm cần can thiệp. Người từ đủ 16 tuổi trở lên làm điều tương tự thì chịu trách nhiệm đầy đủ, và vì người bị rủ dưới 18 tuổi, vụ việc thuộc khoản 2.
Điểm i khoản 1 Điều 52 về tình tiết tăng nặng có nội dung gần giống (phạm tội đối với người dưới 16 tuổi), nhưng khoản 2 Điều 52 quy định tình tiết đã là dấu hiệu định khung thì không được dùng lại làm tình tiết tăng nặng. Toà không thể tính tuổi của nạn nhân hai lần.
Phân biệt với các tội gần giống
Cùng xoay quanh việc người khác sử dụng ma tuý, có ít nhất bốn điều luật dễ bị nhầm. Dấu hiệu tách như sau:
- Tổ chức sử dụng (Điều 255): người phạm tội đứng ra sắp xếp, điều hành việc sử dụng. Lôi kéo chỉ là rủ rê, dụ dỗ; nếu người lôi kéo còn chuẩn bị mọi thứ và điều hành buổi sử dụng thì có thể chuyển sang Điều 255.
- Chứa chấp (Điều 256): người phạm tội để người khác dùng ma tuý ở chỗ mình. Không có yếu tố tác động vào ý chí người sử dụng.
- Mua bán (Điều 251): người phạm tội bán ma tuý. Người bán mà còn rủ rê người mua dùng thử có thể bị xét cả hai tội nếu đủ yếu tố từng tội.
- Cố ý gây thương tích (Điều 134): nếu việc ép sử dụng gây tổn hại sức khoẻ, Điều 257 đã tự dùng hậu quả đó làm tình tiết định khung (tỷ lệ tổn thương 31% – 60% ở khoản 2, từ 61% ở khoản 3). Khi có cả hành vi đánh người riêng biệt, việc xét thêm Điều 134 phụ thuộc vào từng hành vi cụ thể, nên để luật sư đọc hồ sơ.
Một vụ việc có nhiều người đóng nhiều vai, mỗi người có thể bị xét theo một điều khác nhau. Che giấu hoặc không tố giác các tội tại Điều 257 và Điều 258 cũng có thể bị xử lý, vì điểm e khoản 1 Điều 389 liệt kê cả hai điều này.
Hệ quả của phân loại: án treo, thời hiệu, tái phạm
Loại tội của từng khoản kéo theo những hệ quả cụ thể mà người nhà thường hỏi. Bảng dưới đây đặt chúng cạnh nhau cho khoản 1, nơi phần lớn vụ việc bắt đầu.
| Câu hỏi | Điều 257 khoản 1 (tù 2 – 7 năm) | Điều 258 khoản 1 (tù 1 – 5 năm) | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Thuộc loại tội nào | Nghiêm trọng | Nghiêm trọng | Điểm b khoản 1 Điều 9 |
| Thời hiệu truy cứu | 10 năm | 10 năm | Khoản 2 Điều 27 |
| Mức tù có thể không quá 3 năm để xét án treo | Có thể, vì khung bắt đầu từ 2 năm | Có thể, vì khung bắt đầu từ 1 năm | Khoản 1 Điều 65 |
| Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm | Không | Không | Khoản 2 Điều 12 |
| Còn án tích mà lại phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý | Là tái phạm; tái phạm nguy hiểm nếu lần trước đã ở khoản 2 trở lên | Như bên trái | Điều 53 |
Án treo chỉ là khả năng khi mức án tuyên không quá 3 năm; toà còn xét nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và việc có cần cách ly người phạm tội hay không. Với khoản 2 trở lên của cả hai điều, mức thấp nhất của khung đã vượt 3 năm, nên án treo chỉ đặt ra nếu toà quyết định hình phạt dưới khung theo Điều 54.
Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện, theo khoản 3 Điều 27. Nếu trong thời hạn đó người phạm tội lại thực hiện tội mới có mức cao nhất của khung trên 1 năm tù, thời hiệu của tội cũ được tính lại từ ngày phạm tội mới.
Tình huống giả định và câu nên hỏi luật sư
Anh AA, 22 tuổi, nhiều lần rủ một đồng nghiệp dùng thử ma tuý, hứa sẽ "chỉ một lần cho biết". Đồng nghiệp đồng ý và sử dụng. Anh AA phạm tội lôi kéo, khoản 1 Điều 258, tù 1 đến 5 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm. Nếu anh AA rủ cùng lúc hai người, điểm e khoản 2 được đặt ra, khung 5 đến 10 năm.
Anh BB đe doạ sẽ đánh một người quen nếu người này không chịu sử dụng ma tuý trước mặt cả nhóm. Người quen sợ hãi và sử dụng. Đây là cưỡng bức, khoản 1 Điều 257, tù 2 đến 7 năm. Nếu người bị ép mới 16 tuổi, điểm d khoản 2 áp dụng, khung 7 đến 15 năm, tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm.
Khi người thân bị điều tra theo một trong hai điều, câu nên hỏi luật sư hình sự gồm: chứng cứ nào cho thấy có đe doạ hay chỉ là rủ rê; người bị tác động bao nhiêu tuổi và tuổi đó được xác định bằng giấy tờ gì; có bao nhiêu người bị tác động; hậu quả sức khoẻ đã được giám định chưa. Nếu bạn là người bị ép sử dụng, việc trình báo sớm với cơ quan công an giúp làm rõ tư cách nạn nhân của mình. Bạn cũng có thể hỏi AI Cố Vấn để sắp xếp sự việc trước khi gặp luật sư.
Câu hỏi thường gặp
Rủ rê người khác dùng ma tuý có bị đi tù không?
Có. Rủ rê, dụ dỗ, xúi giục người khác sử dụng trái phép chất ma tuý là tội lôi kéo theo khoản 1 Điều 258, phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Điều luật không đặt điều kiện về khối lượng hay việc người rủ có ma tuý trong người.
Cưỡng bức và lôi kéo sử dụng ma tuý khác nhau thế nào?
Cưỡng bức theo Điều 257 là dùng vũ lực, đe doạ hoặc uy hiếp tinh thần buộc người khác sử dụng trái ý muốn của họ. Lôi kéo theo Điều 258 là thuyết phục, dụ dỗ để người khác tự đồng ý sử dụng. Khung của Điều 257 nặng hơn ở cả bốn khoản.
Lôi kéo người dưới 18 tuổi sử dụng ma tuý bị phạt bao nhiêu năm?
Nếu người bị lôi kéo từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi, áp dụng điểm d khoản 2 Điều 258, tù từ 05 năm đến 10 năm. Nếu người bị lôi kéo dưới 13 tuổi, áp dụng điểm c khoản 3, tù từ 10 năm đến 15 năm.
Người 15 tuổi rủ bạn dùng ma tuý có bị truy cứu hình sự không?
Không theo Điều 258. Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 257 và Điều 258 trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Hành vi vẫn bị xử lý bằng các biện pháp khác theo quy định của pháp luật.
Tội cưỡng bức người khác sử dụng ma tuý thuộc loại tội gì?
Khoản 1 Điều 257 có mức cao nhất 7 năm tù nên là tội nghiêm trọng. Khoản 2 là tội rất nghiêm trọng; khoản 3 và khoản 4 là tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 20 năm theo Điều 27.
Bị người khác ép dùng ma tuý thì có bị xử lý không?
Người bị ép sử dụng trái với ý muốn của mình là nạn nhân của tội cưỡng bức theo Điều 257, không có lỗi cố ý đối với việc sử dụng đó. Nên trình báo sớm với cơ quan công an để làm rõ sự việc và tư cách của mình.