NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội phạm về ma tuý

Tội sử dụng trái phép chất ma tuý Điều 256a: bốn trường hợp bị đi tù từ 01/7/2025

Từ 01/7/2025, sử dụng ma tuý thành tội khi đang cai nghiện, đang bị quản lý sau cai hoặc trong 2 năm sau đó. Khung 2 đến 3 năm, tái phạm 3 đến 5 năm.

An elderly Vietnamese mother seen from behind sits alone on a plastic chair in a quiet public waiting hall, hands folded, pale fluorescent light, soft muted blue tones

Từ 0 giờ ngày 01/7/2025, sử dụng trái phép chất ma tuý trở thành tội phạm trong bốn trường hợp được nêu tại Điều 256a Bộ luật Hình sự, do Luật 86/2025/QH15 bổ sung. Người sử dụng thuộc một trong bốn trường hợp này bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm; tái phạm về tội này bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm. Ngoài bốn trường hợp đó, việc sử dụng ma tuý vẫn chưa phải là tội.

Bốn trường hợp đều gắn với một khoảng thời gian mà người sử dụng đang chịu biện pháp theo Luật Phòng, chống ma tuý: đang cai nghiện, đang bị quản lý sau cai, trong 2 năm sau khi hết quản lý, hoặc trong 2 năm sau khi tự ý bỏ cai nghiện tự nguyện hay điều trị thay thế. Khoản 1 là tội ít nghiêm trọng, khoản 2 là tội nghiêm trọng.

Bốn trường hợp tại khoản 1 Điều 256a

Điểm chung là người sử dụng đang ở trong một giai đoạn mà pháp luật về phòng, chống ma tuý đã áp dụng biện pháp với họ. Bảng dưới đây diễn giải từng điểm theo chữ của điều luật.

ĐiểmChữ của điều luậtĐọc cho dễ hiểu
aĐang trong thời hạn cai nghiện ma tuý hoặc điều trị nghiện các chất ma tuý bằng thuốc thay thếNgười đang cai nghiện (tự nguyện hay bắt buộc) hoặc đang điều trị bằng thuốc thay thế mà lại sử dụng ma tuý
bĐang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma tuýĐã cai xong, đang trong giai đoạn bị quản lý sau cai mà sử dụng lại
cĐang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma tuýHết quản lý sau cai chưa quá 2 năm, đồng thời đang trong thời hạn bị quản lý là người sử dụng trái phép, mà sử dụng lại
dĐang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị thay thếTự bỏ giữa chừng việc cai nghiện tự nguyện hay điều trị thay thế, chưa quá 2 năm, mà sử dụng lại

Điểm c có hai điều kiện nối bằng chữ "và": vừa trong 2 năm sau khi hết quản lý sau cai, vừa đang trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma tuý. Đọc thiếu một vế là hiểu sai phạm vi của điểm này.

Các khái niệm "thời hạn cai nghiện", "quản lý sau cai", "quản lý người sử dụng trái phép" thuộc Luật Phòng, chống ma tuý, không được định nghĩa trong Bộ luật Hình sự. Mốc ngày cụ thể của từng người phải đối chiếu với quyết định áp dụng biện pháp mà họ đã nhận.

Hai khoản, loại tội và thời hiệu

Loại tội tính từ mức cao nhất của khung theo khoản 1 Điều 9; thời hiệu theo khoản 2 Điều 27.

KhoảnTình tiếtKhung hình phạtLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Sử dụng trái phép thuộc một trong bốn trường hợp a, b, c, dTù 2 – 3 nămÍt nghiêm trọng5 năm
Khoản 2Tái phạm về tội nàyTù 3 – 5 nămNghiêm trọng10 năm

Khoản 1 Điều 256a có mức cao nhất đúng 3 năm tù, nên theo điểm a khoản 1 Điều 9 là tội ít nghiêm trọng. Đây là tội duy nhất trong nhóm các tội về sử dụng ma tuý (từ Điều 255 đến Điều 258) có khoản 1 ở mức ít nghiêm trọng.

Khoản 2 dùng chữ "tái phạm về tội này". Theo khoản 1 Điều 53, tái phạm là đã bị kết án, chưa được xoá án tích mà lại phạm tội do cố ý. Như vậy, lần bị kết án đầu tiên theo Điều 256a phải còn án tích thì lần sau mới rơi vào khoản 2.

Điều 256a không có khoản hình phạt bổ sung như phạt tiền hay tịch thu tài sản.

Áp dụng cho hành vi nào: mốc 0 giờ ngày 01/7/2025

Không áp dụng ngược. Khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự quy định điều luật quy định một tội phạm mới không được áp dụng với hành vi đã thực hiện trước khi điều luật có hiệu lực. Điểm a khoản 1 Điều 4 Luật 86/2025/QH15 nói rõ các quy định sửa đổi được áp dụng với người thực hiện hành vi phạm tội từ 0 giờ 00 phút ngày 01/7/2025.

Thời hạn cai nghiện bắt đầu trước 2025 vẫn được tính. Điều kiện của Điều 256a là hành vi sử dụng xảy ra khi người đó "đang trong thời hạn" nêu ở bốn điểm. Một người bắt đầu quản lý sau cai từ năm 2024, sử dụng lại vào tháng 8/2025 khi vẫn còn trong thời hạn quản lý, thì hành vi sử dụng xảy ra sau mốc hiệu lực.

Ảnh hưởng tới các tội khác. Sau sửa đổi, điểm a khoản 1 các điều 249, 250 và 252 liệt kê Điều 256a trong các tội mà án tích chưa xoá sẽ khiến lần tàng trữ, vận chuyển hay chiếm đoạt sau bị truy cứu dù khối lượng dưới ngưỡng. Người đã bị kết án theo Điều 256a vì thế chịu rủi ro pháp lý cao hơn với các hành vi khác liên quan đến ma tuý trong thời gian còn án tích.

Độ tuổi, án treo và xoá án tích

Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 256a, và tội này cũng không có khoản nào ở mức rất nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội sử dụng trái phép chất ma tuý. Người từ đủ 16 tuổi trở lên chịu trách nhiệm theo khoản 1 Điều 12.

Vì khung khoản 1 tối đa 3 năm, mức án tuyên trong khung này luôn thoả điều kiện "phạt tù không quá 03 năm" ở khoản 1 Điều 65 về án treo. Đó mới là điều kiện cần; toà còn xét nhân thân và tình tiết giảm nhẹ, và đánh giá có cần bắt chấp hành án tù hay không. Với người đang cai nghiện mà vẫn sử dụng, đây là câu hỏi mở, không có câu trả lời chung.

Về án tích: theo khoản 2 Điều 70, người bị phạt tù đến 5 năm đương nhiên được xoá án tích sau 2 năm kể từ khi chấp hành xong hình phạt chính và các quyết định khác của bản án, nếu không phạm tội mới; người được hưởng án treo là 1 năm kể từ khi hết thời gian thử thách. Trong khoảng thời gian chưa được xoá án tích, lần sử dụng tiếp theo trong bốn trường hợp sẽ là tái phạm, thuộc khoản 2.

Bốn tình huống giả định đọc theo từng điểm

Anh Q đang chấp hành quyết định cai nghiện bắt buộc. Khi thời hạn cai nghiện chưa kết thúc, anh sử dụng ma tuý và bị phát hiện qua xét nghiệm. Anh Q rơi vào điểm a khoản 1 Điều 256a, khung 2 đến 3 năm tù, tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 5 năm.

Chị R cai nghiện xong, đang trong thời hạn quản lý sau cai. Chị sử dụng lại và bị phát hiện. Chị R thuộc điểm b. Nếu chị R đã hết thời hạn quản lý sau cai được 3 năm rồi mới sử dụng lại, cả điểm b và điểm c đều không còn đúng, việc sử dụng không cấu thành tội theo Điều 256a mà được xử lý theo pháp luật về phòng, chống ma tuý.

Anh S tự đăng ký cai nghiện tự nguyện, được 2 tháng thì tự ý bỏ. Một năm sau anh sử dụng lại. Vì vẫn trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện, anh S thuộc điểm d. Nếu anh S hoàn thành đợt cai tự nguyện thay vì bỏ giữa chừng, điểm d không áp dụng; câu hỏi khi đó chuyển sang điểm b và điểm c.

Anh T từng bị kết án theo khoản 1 Điều 256a, chấp hành xong án tù được 1 năm, chưa đủ 2 năm để đương nhiên được xoá án tích theo Điều 70. Anh lại sử dụng ma tuý khi đang trong một trong bốn khoảng thời gian. Lần này là tái phạm về tội này, khoản 2, khung 3 đến 5 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm. Nếu anh T đã được xoá án tích trước lần sử dụng mới, vụ việc quay về khoản 1.

Cả bốn tình huống đều cho thấy câu hỏi then chốt không nằm ở việc dùng chất gì, dùng bao nhiêu, mà nằm ở ngày tháng: ngày bắt đầu và kết thúc của từng biện pháp, ngày được xoá án tích, ngày xảy ra lần sử dụng.

Hiểu sai thường gặp và khi nào nên gặp luật sư

Vì là tội mới, Điều 256a bị hiểu sai theo cả hai hướng: có người nghĩ mọi người sử dụng ma tuý đều sẽ bị đi tù, có người nghĩ chỉ cần không giữ ma tuý trong người là an toàn.

  • "Cứ sử dụng ma tuý là phạm tội": sai. Ngoài bốn trường hợp của khoản 1, việc sử dụng chưa cấu thành tội này.
  • "Không giữ ma tuý thì không bị xử lý hình sự": Điều 256a xét hành vi sử dụng, không xét khối lượng đang giữ. Kết quả xét nghiệm và các chứng cứ khác về việc sử dụng là căn cứ chứ không phải tang vật.
  • "Bỏ cai nghiện tự nguyện thì không ai quản lý nữa": điểm d nhắm đúng vào trường hợp này, trong 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt.
  • "Tội ít nghiêm trọng nên không có án tích": người bị kết án vẫn có án tích cho tới khi được xoá theo Điều 70.

Nên gặp luật sư hình sự khi người thân bị khởi tố theo Điều 256a mà mốc thời hạn cai nghiện hoặc quản lý sau cai còn chưa rõ, khi có tranh chấp về kết quả xét nghiệm, hoặc khi hành vi xảy ra sát mốc 01/7/2025. Câu nên hỏi: quyết định nào xác lập thời hạn cai nghiện hay quản lý, ngày bắt đầu và kết thúc là ngày nào, và lần sử dụng bị phát hiện rơi vào điểm nào của khoản 1.

Câu hỏi thường gặp

Sử dụng ma tuý có bị đi tù không?

Chỉ trong bốn trường hợp tại khoản 1 Điều 256a: đang cai nghiện hoặc điều trị thay thế, đang bị quản lý sau cai, trong 2 năm sau khi hết quản lý sau cai đồng thời đang bị quản lý là người sử dụng trái phép, hoặc trong 2 năm sau khi tự ý bỏ cai nghiện tự nguyện. Khung là tù từ 02 năm đến 03 năm.

Tội sử dụng trái phép chất ma tuý có từ khi nào?

Điều 256a được Luật 86/2025/QH15 bổ sung vào Bộ luật Hình sự, có hiệu lực từ 01/7/2025. Theo khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự và điểm a khoản 1 Điều 4 của luật sửa đổi, tội này chỉ áp dụng cho hành vi sử dụng xảy ra từ 0 giờ ngày 01/7/2025.

Tội sử dụng trái phép chất ma tuý là tội ít nghiêm trọng hay nghiêm trọng?

Khoản 1 có mức cao nhất 3 năm tù nên là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 5 năm. Khoản 2 áp dụng khi tái phạm, mức cao nhất 5 năm tù nên là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm.

Người 15 tuổi sử dụng ma tuý có bị truy cứu theo Điều 256a không?

Không. Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 256a trong các tội mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự. Các biện pháp với người dưới 18 tuổi sử dụng ma tuý được quy định ở pháp luật về phòng, chống ma tuý.

Bị kết án tội sử dụng ma tuý có được hưởng án treo không?

Khung khoản 1 tối đa 03 năm nên mức án tuyên luôn thoả điều kiện thời hạn tù của khoản 1 Điều 65. Việc có cho hưởng án treo hay không còn tuỳ nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và đánh giá của toà về việc có cần cách ly khỏi xã hội hay không.

Đã bị kết án theo Điều 256a thì lần sau tàng trữ ít ma tuý có bị xử hình sự không?

Có thể. Điểm a khoản 1 các điều 249, 250 và 252 sau sửa đổi coi án tích chưa xoá về tội theo Điều 256a là căn cứ truy cứu, dù khối lượng tàng trữ, vận chuyển hay chiếm đoạt dưới ngưỡng. Khung khi đó là khoản 1 của điều tương ứng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138