Người cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có bất kỳ hành vi nào khác chứa chấp việc người khác sử dụng trái phép chất ma tuý, mà không thuộc trường hợp tổ chức sử dụng của Điều 255, bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm theo khoản 1 Điều 256 Bộ luật Hình sự. Khoản 2, với các tình tiết như phạm tội 2 lần trở lên hoặc đối với 2 người trở lên, có khung tù từ 07 năm đến 15 năm.
Khoản 1 là tội nghiêm trọng, khoản 2 là tội rất nghiêm trọng theo Điều 9. Đối tượng thường gặp nhất của điều luật là chủ nhà trọ, chủ khách sạn, chủ quán karaoke, quán bar, hoặc người cho bạn bè mượn căn hộ. Yếu tố quyết định không phải là địa điểm thuộc về ai, mà là người đó có biết và vẫn để việc sử dụng ma tuý diễn ra hay không.
Chứa chấp nghĩa là gì: biết, để cho, và không tổ chức
Điều 256 nêu ba dạng hành vi: cho thuê địa điểm, cho mượn địa điểm, và "bất kỳ hành vi nào khác" chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma tuý. Chữ "chứa chấp" hàm ý người có quyền quản lý một chỗ đã để chỗ đó trở thành nơi người khác dùng ma tuý. Đây là tội cố ý theo Điều 10: người chứa chấp phải nhận thức được việc sử dụng ma tuý đang hoặc sẽ diễn ra ở chỗ của mình và vẫn để mặc hoặc tạo điều kiện.
Chủ nhà trọ thực sự không biết khách dùng ma tuý trong phòng thì thiếu yếu tố lỗi, không phạm Điều 256. Nhưng "không biết" phải phù hợp với hoàn cảnh: nếu đã được nhắc, đã thấy dấu hiệu rõ ràng mà vẫn tiếp tục cho thuê, việc nói "không biết" khó được chấp nhận. Mức độ nhận biết được chứng minh qua lời khai, tin nhắn, lần cảnh báo trước, số lần sự việc lặp lại.
Điều 256 mở đầu bằng điều kiện loại trừ: "nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 255". Khi chủ địa điểm còn đứng ra chuẩn bị, sắp xếp cho người khác sử dụng, hành vi chuyển sang tội tổ chức sử dụng, khung khoản 1 từ 3 đến 7 năm và các khoản nặng hơn tới chung thân. Ranh giới giữa "để cho" và "đứng ra sắp xếp" là chỗ bên bào chữa và bên buộc tội hay tranh luận nhất.
Hai khoản của Điều 256: khung, loại tội, thời hiệu
Loại tội tính từ mức cao nhất của khung theo khoản 1 Điều 9; thời hiệu theo khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự.
| Khoản | Tình tiết | Khung hình phạt | Loại tội | Thời hiệu truy cứu |
|---|---|---|---|---|
| Khoản 1 | Cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc hành vi khác chứa chấp việc sử dụng, không thuộc Điều 255 | Tù 2 – 7 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| Khoản 2 | Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 2 lần trở lên; đối với người dưới 16 tuổi; đối với 2 người trở lên; tái phạm nguy hiểm | Tù 7 – 15 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
Điều 256 chỉ có hai khoản và không xét hậu quả sức khoẻ, khác với Điều 255. Nếu người sử dụng ma tuý tại chỗ bị tổn hại sức khoẻ hay tử vong, hậu quả đó không làm Điều 256 nặng thêm khoản, nhưng có thể khiến cơ quan điều tra xem lại vai trò của chủ địa điểm, nhất là khi có dấu hiệu tổ chức.
Tình tiết "đối với 02 người trở lên" ở điểm d khoản 2 thường xuất hiện: một phòng có hai người cùng dùng đã đủ đẩy khung lên 7 đến 15 năm. Với người kinh doanh lưu trú hay dịch vụ giải trí, đây là điểm cần hiểu đúng vì hiếm khi chỉ có một khách.
Hình phạt bổ sung, độ tuổi và nghĩa vụ liên quan
Phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc tịch thu tài sản. Khoản 3 Điều 256 cho phép toà áp dụng một trong hai: phạt tiền trong khoảng này hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Điều 256 không có hình phạt cấm hành nghề hay quản chế như một số điều khác trong chương.
Người dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm theo Điều 256. Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 256, nên người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không bị truy cứu tội này ở cả hai khoản. Ngược lại, chứa chấp việc sử dụng đối với người dưới 16 tuổi là tình tiết định khung ở điểm c khoản 2.
Người biết mà không báo cũng có thể bị xử lý. Điều 256 có mặt ở điểm e khoản 1 Điều 389 (che giấu tội phạm). Theo khoản 1 Điều 390, người biết rõ một tội trong danh sách này đang hoặc đã được thực hiện mà không tố giác có thể bị truy cứu, trừ người thân thích được Điều 19 loại trừ.
Pháp nhân không chịu trách nhiệm hình sự về tội này. Điều 76 không liệt kê Điều 256 trong các tội pháp nhân thương mại phải chịu. Trách nhiệm hình sự đặt lên cá nhân cụ thể: chủ cơ sở, người quản lý hoặc nhân viên đã biết và để việc sử dụng diễn ra.
Tình huống giả định: một khách sạn nhỏ, ba người, ba câu trả lời
Chị N quản lý một khách sạn nhỏ. Một đêm, cơ quan chức năng phát hiện hai khách dùng ma tuý trong phòng. Camera và lời khai cho thấy chị N không biết gì, khách tự mang tới. Chị N thiếu yếu tố lỗi, không phạm Điều 256. Cơ sở có thể bị xem xét về các quy định quản lý lưu trú, nhưng đó là câu chuyện hành chính.
Nhân viên lễ tân O được khách nhờ "để yên cho bọn anh dùng chút", nhận thêm tiền và dặn đồng nghiệp không gõ cửa phòng. Anh O biết rõ và tạo điều kiện, hành vi phù hợp với "hành vi khác chứa chấp". Vì có hai người cùng dùng, điểm d khoản 2 được đặt ra, khung 7 đến 15 năm, tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm.
Anh P thuê một căn hộ, mua sẵn ma tuý, gọi nhóm bạn tới và chia cho từng người. Anh P không còn là người chứa chấp mà là người tổ chức, xét theo Điều 255. Nếu chủ căn hộ cho anh P thuê mà biết rõ mục đích, chủ căn hộ có thể bị xét theo Điều 256. Cùng một sự việc, hai người, hai điều luật.
Ba tình huống cho thấy cùng một không gian có thể dẫn tới ba kết quả: không có tội, tội chứa chấp, tội tổ chức. Điều khác nhau không nằm ở địa điểm mà ở mức độ biết và mức độ tham gia của từng người. Khi đọc kết luận điều tra, nên tìm xem chứng cứ về việc biết được lấy từ đâu và có trùng khớp với thời điểm sử dụng hay không.
Người quản lý địa điểm phát hiện khách sử dụng ma tuý: làm gì cho đúng luật
Điều 256 trừng phạt việc biết mà vẫn để cho. Vì vậy, khi phát hiện, cách xử sự của người quản lý địa điểm có ý nghĩa pháp lý trực tiếp. Trình tự dưới đây là cách làm phù hợp với nghĩa vụ chung của công dân, không phải lời khuyên cho một vụ việc cụ thể.
- Không tiếp tục cho thuê, cho mượn chỗ hay tạo điều kiện cho việc sử dụng đang diễn ra. Tiếp tục sau khi đã biết chính là yếu tố cấu thành tội chứa chấp.
- Báo cho cơ quan công an nơi gần nhất. Điều 390 coi việc biết rõ một tội trong danh sách của Điều 389 mà không tố giác là tội phạm, và Điều 256 có trong danh sách đó.
- Giữ nguyên hiện trường, không thu dọn, không cất giấu đồ vật liên quan. Khoản 1 Điều 18 coi việc che giấu dấu vết, tang vật hoặc cản trở việc phát hiện là hành vi che giấu tội phạm, bị xử lý theo Điều 389 với khung tới 5 năm tù.
- Ghi lại thời điểm phát hiện, người đã báo, nội dung đã báo. Những thông tin này giúp làm rõ thời điểm bạn biết sự việc, vốn là câu hỏi quan trọng nhất khi xác định có lỗi hay không.
- Rà lại quy định nội bộ với nhân viên: ai được phép cho khách nhận phòng, xử lý ra sao khi có dấu hiệu bất thường. Một nhân viên tự ý "để yên" cho khách có thể khiến chính người đó bị truy cứu, như tình huống ở trên.
Báo tin đúng lúc không phải là "chạy tội"; nó cho thấy bạn không có ý để mặc việc sử dụng, tức là không có yếu tố lỗi mà Điều 256 đòi hỏi. Còn nếu trước đó bạn đã biết và để cho trong một thời gian, việc báo sau đó được xét như một tình tiết, không xoá được hành vi đã có.
Chỗ hay hiểu sai và câu nên hỏi luật sư
Người kinh doanh địa điểm thường hỏi những câu dưới đây; mỗi câu được đối chiếu với chữ của điều luật.
- "Không thu thêm tiền thì không phải chứa chấp": cho mượn địa điểm không lấy tiền vẫn là một dạng hành vi được nêu đích danh ở khoản 1.
- "Chỉ có một khách dùng nên nhẹ": đúng là khoản 1, nhưng khung vẫn từ 2 đến 7 năm, không phải mức có thể xử phạt hành chính.
- "Khách tự dùng trong phòng, chủ không liên quan": chỉ đúng khi chủ thực sự không biết. Biết mà vẫn để là yếu tố cấu thành tội.
- "Doanh nghiệp đứng tên nên doanh nghiệp chịu": pháp nhân không phải chủ thể của Điều 256; người cụ thể đã biết và để cho mới là người chịu trách nhiệm.
Nên gặp luật sư hình sự khi bạn là chủ hoặc người quản lý địa điểm bị triệu tập trong một vụ việc ma tuý. Câu nên hỏi: chứng cứ nào cho thấy bạn biết việc sử dụng; vai trò của bạn dừng ở "để cho" hay có dấu hiệu sắp xếp; có bao nhiêu người sử dụng được xác định; và có ai dưới 16 tuổi trong số đó không. Trường hợp chưa rõ, AI Cố Vấn có thể giúp bạn sắp xếp lại sự việc trước buổi gặp.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà trọ có bị xử lý khi khách thuê dùng ma tuý trong phòng không?
Chỉ khi chủ nhà biết việc khách sử dụng ma tuý mà vẫn cho thuê hoặc để mặc. Khi đó hành vi có thể thuộc khoản 1 Điều 256, phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Chủ nhà thực sự không biết thì thiếu yếu tố lỗi cố ý, không phạm tội này.
Tội chứa chấp việc sử dụng ma tuý thuộc loại tội gì?
Khoản 1 Điều 256 có mức cao nhất 7 năm tù nên là tội nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 10 năm. Khoản 2 có mức cao nhất 15 năm tù nên là tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm, theo Điều 9 và Điều 27.
Chứa chấp cho hai người dùng ma tuý bị phạt thế nào?
Đối với 02 người trở lên là tình tiết định khung ở điểm d khoản 2 Điều 256. Khung hình phạt chuyển sang tù từ 07 năm đến 15 năm. Hai người cùng dùng trong một phòng, một lần, đã đủ tình tiết này.
Chứa chấp và tổ chức sử dụng ma tuý khác nhau ra sao?
Người chứa chấp chỉ cho thuê, cho mượn chỗ hoặc để cho việc sử dụng diễn ra, xét theo Điều 256. Người tổ chức chủ động sắp xếp, chuẩn bị, điều hành để người khác sử dụng, xét theo Điều 255 với khung nặng hơn và nhiều khoản hơn.
Nhân viên quán biết khách dùng ma tuý mà không báo có bị xử lý không?
Nếu nhân viên tạo điều kiện cho việc sử dụng, họ có thể bị xét theo Điều 256. Nếu chỉ biết mà không tố giác, Điều 390 có thể được đặt ra vì Điều 256 nằm trong danh sách của Điều 389. Người thân thích của người phạm tội được loại trừ theo Điều 19.
Hình phạt bổ sung của tội chứa chấp sử dụng ma tuý là gì?
Khoản 3 Điều 256 cho phép toà áp dụng thêm phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Điều này không quy định cấm hành nghề, quản chế hay cấm cư trú.