Bộ luật Hình sự không dùng một ngưỡng chung cho mọi loại ma tuý mà chia thành bảy nhóm chất, mỗi nhóm có mốc riêng ở từng khoản. Với nhóm hay gặp nhất là Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11, mốc bắt đầu truy cứu tội tàng trữ, vận chuyển, chiếm đoạt là 0,1 gam; mốc khoản 2 là 5 gam; khoản 3 là 30 gam; khoản 4 là 100 gam.
Mua bán (Điều 251) và sản xuất (Điều 248) không có ngưỡng ở khoản 1: bất kỳ lượng nào cũng là tội. Các mốc dưới đây lấy nguyên văn từ Bộ luật Hình sự bản đã gộp sửa đổi của Luật 86/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025. Bảng là công cụ đối chiếu nhanh, không thay cho việc đọc điều luật cùng kết luận giám định của một vụ việc cụ thể.
Bảy nhóm chất mà điều luật dùng để chia ngưỡng
Các điều 249, 250, 251 và 252 dùng cùng một cách chia nhóm. Biết vật chứng thuộc nhóm nào là bước đầu tiên, vì cùng một con số, nhóm này chưa thành tội còn nhóm khác đã ở khoản 2.
- Nhóm 1: nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca.
- Nhóm 2: Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11. Đây là nhóm có ngưỡng thấp nhất, tính bằng phần mười gam.
- Nhóm 3: lá cây côca; lá khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ phận của cây khác có chứa chất ma tuý do Chính phủ quy định.
- Nhóm 4: quả thuốc phiện khô.
- Nhóm 5: quả thuốc phiện tươi.
- Nhóm 6: các chất ma tuý khác ở thể rắn, tức những chất không được kể tên trong nhóm 1 và nhóm 2.
- Nhóm 7: các chất ma tuý khác ở thể lỏng, tính bằng mililít.
Điều 248 (sản xuất) chỉ dùng bốn nhóm: nhóm 1, nhóm 2, nhóm 6 và nhóm 7. Không có ngưỡng cho lá, quả hay bộ phận cây, vì hành vi trồng cây thuộc Điều 247 với cách tính theo số cây.
Chất nào thuộc danh mục ma tuý do Chính phủ quy định, không do Bộ luật Hình sự liệt kê. Nhóm 6 và nhóm 7 vì vậy rộng hơn nhiều so với tên gọi, và kết luận giám định mới là căn cứ xếp một vật chứng vào nhóm.
Bảng 1: ngưỡng chung của tàng trữ (249), vận chuyển (250), chiếm đoạt (252)
Ba điều này dùng cùng một bộ mốc khối lượng ở bốn khoản; chỉ khung hình phạt của từng khoản là khác nhau giữa ba điều. Ký hiệu "a – b" nghĩa là từ a đến dưới b.
| Nhóm | Khoản 1 | Khoản 2 | Khoản 3 | Khoản 4 |
|---|---|---|---|---|
| 1. Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca | 1 g – 500 g | 500 g – 1 kg | 1 kg – 5 kg | Từ 5 kg |
| 2. Heroine, Methamphetamine và các chất cùng nhóm | 0,1 g – 5 g | 5 g – 30 g | 30 g – 100 g | Từ 100 g |
| 3. Lá côca, lá khát, bộ phận cây cần sa… | 1 kg – 10 kg | 10 kg – 25 kg | 25 kg – 75 kg | Từ 75 kg |
| 4. Quả thuốc phiện khô | 5 kg – 50 kg | 50 kg – 200 kg | 200 kg – 600 kg | Từ 600 kg |
| 5. Quả thuốc phiện tươi | 1 kg – 10 kg | 10 kg – 50 kg | 50 kg – 150 kg | Từ 150 kg |
| 6. Chất ma tuý khác, thể rắn | 1 g – 20 g | 20 g – 100 g | 100 g – 300 g | Từ 300 g |
| 7. Chất ma tuý khác, thể lỏng | 10 ml – 100 ml | 100 ml – 250 ml | 250 ml – 750 ml | Từ 750 ml |
Khung tương ứng: Điều 249 lần lượt 3–5 năm, 5–10 năm, 10–15 năm, 15–20 năm hoặc chung thân. Điều 250: 3–7 năm, 7–15 năm, 15–20 năm, 20 năm hoặc chung thân. Điều 252: 1–5 năm, 5–10 năm, 10–15 năm, 15–20 năm hoặc chung thân.
Vì khung khác nhau, cùng một khối lượng có thể thuộc loại tội khác nhau tuỳ tội danh. Ví dụ 50 gam một chất trong nhóm 2 nằm ở khoản 3 của cả ba điều: với tàng trữ và chiếm đoạt là tội rất nghiêm trọng (mức cao nhất 15 năm), thời hiệu 15 năm; với vận chuyển là tội đặc biệt nghiêm trọng (mức cao nhất 20 năm), thời hiệu 20 năm. Tra bảng khối lượng mới là nửa đường; nửa còn lại là xác định đúng tội danh.
Bảng 2: mua bán (251) và sản xuất (248) — không có ngưỡng khoản 1
Hai điều này có năm khoản, khoản 5 là tù chung thân hoặc tử hình. Bảng chỉ ghi các nhóm có mặt ở cả hai điều; với Điều 251, nhóm 3, 4, 5 cũng có mốc riêng ở từng khoản.
| Nhóm | Điều | Khoản 2 | Khoản 3 | Khoản 4 | Khoản 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Nhựa, cao côca | 251 và 248 | 500 g – 1 kg | 1 kg – 5 kg | 5 kg – 30 kg | Từ 30 kg |
| 2. Heroine… cùng nhóm | 251 và 248 | 5 g – 30 g | 30 g – 100 g | 100 g – 3 kg | Từ 3 kg |
| 6. Khác, thể rắn | 251 và 248 | 20 g – 100 g | 100 g – 300 g | 300 g – 9 kg | Từ 9 kg |
| 7. Khác, thể lỏng | 251 | 100 ml – 250 ml | 250 ml – 750 ml | 750 ml – 22 lít | Từ 22 lít |
| 7. Khác, thể lỏng | 248 | 100 ml – 200 ml | 200 ml – 750 ml | 750 ml – 22 lít | Từ 22 lít |
Hai dòng cuối cho thấy một khác biệt nhỏ dễ bị bỏ qua: ở Điều 248, mốc thể lỏng giữa khoản 2 và khoản 3 là 200 mililít, còn ở Điều 251 là 250 mililít. Đọc nhầm bảng của điều này sang điều kia có thể làm sai một khoản.
Khung tương ứng của cả hai điều: khoản 1 từ 3 đến 7 năm, khoản 2 từ 7 đến 15 năm, khoản 3 từ 15 đến 20 năm, khoản 4 tù 20 năm hoặc chung thân, khoản 5 chung thân hoặc tử hình.
Có từ hai chất trở lên: chữ "tương đương" và cái luật không nói
Mỗi khoản của các điều 248 đến 252 đều có một điểm cuối cùng viết gần như giống nhau: có 02 chất ma tuý trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích của các chất đó "tương đương" với khối lượng hoặc thể tích quy định tại một trong các điểm của khoản đó. Điều này cho thấy khi một vụ việc có nhiều chất thuộc các nhóm khác nhau, luật không bỏ qua chất nào chỉ vì riêng nó chưa đạt ngưỡng.
Tuy nhiên, Bộ luật Hình sự không ghi công thức quy đổi giữa các nhóm. Cách tính "tương đương" được hướng dẫn trong văn bản riêng của các cơ quan tư pháp, và nằm ngoài phạm vi điều luật. Vì vậy, khi vụ việc có hai chất trở lên, phần tính toán cần được kiểm tra trực tiếp trong hồ sơ cùng luật sư, không nên tự cộng khối lượng thô của các chất rồi tra bảng.
Chỗ duy nhất Bộ luật Hình sự tự ghi tỷ lệ quy đổi là khoản 5 Điều 253, áp dụng cho tiền chất chứ không phải ma tuý: 01 gam tiền chất thể rắn tương đương 1,5 mililít tiền chất thể lỏng. Sau khi quy đổi, tổng lượng rơi vào khoản nào thì truy cứu theo khoản đó. Ví dụ giả định: 150 gam tiền chất rắn và 150 mililít tiền chất lỏng; 150 mililít tương đương 100 gam rắn, tổng là 250 gam, thuộc khoản 2 Điều 253 (từ 200 gam đến dưới 500 gam), khung 6 đến 13 năm.
Ngưỡng của hai điều không phải chất ma tuý: tiền chất và dụng cụ
Điều 253 (tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép) và Điều 254 (phương tiện, dụng cụ) có thang riêng. Loại tội và thời hiệu tính theo Điều 9 và Điều 27.
| Điều, khoản | Ngưỡng | Khung | Loại tội | Thời hiệu |
|---|---|---|---|---|
| 253 khoản 1 | Rắn 50 g – 200 g; lỏng 75 ml – 300 ml | Tù 1 – 6 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| 253 khoản 2 | Rắn 200 g – 500 g; lỏng 300 ml – 750 ml | Tù 6 – 13 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
| 253 khoản 3 | Rắn 500 g – 1.200 g; lỏng 750 ml – 1.800 ml | Tù 13 – 20 năm | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
| 253 khoản 4 | Rắn từ 1.200 g; lỏng từ 1.800 ml | Tù 20 năm hoặc chung thân | Đặc biệt nghiêm trọng | 20 năm |
| 254 khoản 1 | 6 – 19 đơn vị dụng cụ, phương tiện | Tù 1 – 5 năm | Nghiêm trọng | 10 năm |
| 254 khoản 2 | Từ 20 đơn vị | Tù 5 – 10 năm | Rất nghiêm trọng | 15 năm |
Cả hai điều đều có điểm a khoản 1 về tiền sự hành chính hoặc án tích, nên người đã bị xử lý về cùng hành vi vẫn bị truy cứu khi lượng dưới mốc đầu tiên.
Đọc bảng cho đúng: năm lỗi thường gặp
Những lỗi dưới đây hay gặp khi người không làm nghề luật tự tra ngưỡng:
- Đọc "từ 5 gam đến dưới 30 gam" thành "trên 5 gam": đúng 5 gam đã thuộc khoản 2, còn đúng 30 gam đã sang khoản 3.
- Áp ngưỡng của tàng trữ cho mua bán: mua bán không cần ngưỡng ở khoản 1, nên câu "chưa tới 0,1 gam thì không sao" không đúng với Điều 251.
- Bỏ qua điểm a khoản 1: người đã bị xử phạt hành chính hoặc còn án tích về tội ma tuý bị truy cứu dù khối lượng dưới mốc của bảng.
- Chỉ nhìn khối lượng mà bỏ qua tình tiết khác: qua biên giới, có tổ chức, hai lần trở lên, sử dụng người dưới 16 tuổi đều tự đưa vụ việc lên khoản 2 không cần đạt mốc khối lượng.
- Tự cộng thô nhiều chất khác nhóm: luật dùng chữ "tương đương", cách tính theo hướng dẫn riêng, không phải phép cộng gam.
Khi một con số giám định nằm sát mốc giữa hai khoản, chẳng hạn 29,8 gam hay 99,9 gam với nhóm 2, đó là lúc nên có luật sư đọc trực tiếp kết luận giám định, phương pháp cân và cách làm tròn.
Câu hỏi thường gặp
Tàng trữ bao nhiêu gam ma tuý thì bị khởi tố?
Với nhóm Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11, mốc là từ 0,1 gam theo khoản 1 Điều 249. Với chất ma tuý khác ở thể rắn là từ 1 gam, thể lỏng từ 10 mililít, nhựa cần sa từ 1 gam. Người có tiền sự hoặc án tích về ma tuý thì không cần đạt mốc.
Mua bán ma tuý dưới 0,1 gam có bị truy cứu hình sự không?
Có. Khoản 1 Điều 251 không đặt ngưỡng khối lượng, nên mua bán bất kỳ lượng nào cũng bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm. Mốc 0,1 gam chỉ áp dụng cho tàng trữ, vận chuyển và chiếm đoạt chất ma tuý.
Ma tuý bao nhiêu gam thì có thể bị tử hình?
Chỉ Điều 248 (sản xuất) và Điều 251 (mua bán) còn khoản 5 với tù chung thân hoặc tử hình. Mốc của khoản 5 với nhóm Heroine và các chất cùng nhóm là từ 3 kilôgam, chất rắn khác từ 9 kilôgam, nhựa thuốc phiện hoặc nhựa cần sa từ 30 kilôgam.
Có nhiều loại ma tuý khác nhau thì tính khối lượng thế nào?
Điều luật dùng điểm riêng ở mỗi khoản cho trường hợp có 02 chất ma tuý trở lên, yêu cầu tổng khối lượng hoặc thể tích "tương đương" với một mốc đã nêu. Cách quy đổi giữa các nhóm do văn bản hướng dẫn quy định, không nằm trong Bộ luật Hình sự, nên cần kiểm tra cùng luật sư.
Đúng 5 gam Methamphetamine thuộc khoản nào?
Điều luật viết khoản 1 là "từ 0,1 gam đến dưới 05 gam" và khoản 2 là "từ 05 gam đến dưới 30 gam". Đúng 5 gam vì vậy thuộc khoản 2 của Điều 249, 250 hoặc 252, và cũng thuộc khoản 2 của Điều 251 nếu là mua bán.
Ngưỡng ma tuý có thay đổi sau Luật 86/2025 không?
Luật 86/2025/QH15 viết lại toàn bộ các điều 248, 249, 250, 251 và 252, hiệu lực từ 01/7/2025. Bảng trong bài lấy theo văn bản đã sửa đổi. Với hành vi trước mốc đó, phần không có lợi của luật mới không được áp dụng ngược theo điểm c khoản 1 Điều 4 của luật này.