NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội kinh tế, doanh nghiệp

Hàng giả là thực phẩm: vì sao Điều 193 không cần ngưỡng tiền và khung tới chung thân

Làm, bán thực phẩm giả bị phạt tù từ 2 năm dù số lượng nhỏ, khung cao nhất tới chung thân. Bốn khoản Điều 193, loại tội, thời hiệu, khác gì Điều 317.

A Vietnamese food inspector in a white coat, face turned away, holds an unmarked glass jar under bright light in a small tiled kitchen workshop, close side angle

Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm theo Điều 193 Bộ luật Hình sự bị phạt tù 2 đến 5 năm ngay ở khoản 1 mà không cần ngưỡng trị giá; khung cao nhất ở khoản 4 là tù 15 đến 20 năm hoặc tù chung thân, thuộc loại tội đặc biệt nghiêm trọng.

Đây là điểm khác cơ bản so với hàng giả thông thường ở Điều 192, vốn cần trị giá từ 30 triệu đồng mới thành tội. Với thực phẩm, nhà làm luật coi rủi ro cho sức khoẻ là đủ nguy hiểm, nên không đặt ngưỡng tiền ở khoản 1 và cũng không cho phạt tiền thay tù. Bài dưới đọc bốn khoản, so với tội vi phạm an toàn thực phẩm ở Điều 317 và chỉ ra chỗ hộ sản xuất nhỏ dễ đánh giá thấp rủi ro.

Khoản 1 không có ngưỡng: điều đó nghĩa là gì

Khoản 1 Điều 193 chỉ ghi: người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm thì bị phạt tù từ 2 năm đến 5 năm. Không có mốc trị giá, không có điều kiện đã bị xử phạt hành chính. Về câu chữ, chỉ cần chứng minh được hàng là hàng giả, thuộc nhóm lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, và người thực hiện có lỗi cố ý.

Hệ quả thứ nhất: số lượng nhỏ vẫn có thể bị truy cứu. Trong thực tiễn, cơ quan tố tụng vẫn cân nhắc tính chất nguy hiểm thực tế của hành vi, và Điều 8 của Bộ luật cho phép không coi là tội phạm những hành vi tuy có dấu hiệu nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể. Tuy vậy, đó là đánh giá theo từng vụ, không phải một ngưỡng an toàn để dựa vào.

Hệ quả thứ hai: khoản 1 không có phạt tiền là hình phạt chính. Mức thấp nhất là 2 năm tù. Toà chỉ có thể xử dưới mức này khi đủ điều kiện ở Điều 54, chẳng hạn có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ ở khoản 1 Điều 51; vì khoản 1 là khung nhẹ nhất, khoản 3 Điều 54 cho phép xử dưới mức thấp nhất hoặc chuyển sang hình phạt khác nhẹ hơn.

Hệ quả thứ ba: khoản 1 đã là tội nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 10 năm. Một mẻ hàng giả làm cách đây vài năm vẫn nằm trong thời hiệu.

Bốn khoản của Điều 193 trong một bảng

Loại tội lấy theo mức cao nhất của khung (Điều 9), thời hiệu theo khoản 2 Điều 27:

KhoảnTình tiết chínhKhung hình phạt chínhLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩmTù 2 đến 5 nămNghiêm trọng10 năm
Khoản 2Có tổ chức; chuyên nghiệp; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ hoặc danh nghĩa cơ quan; qua biên giới; trị giá theo hàng thật 150 triệu đến dưới 500 triệu; thu lợi 100 triệu đến dưới 500 triệu; thương tích 31% đến 60%; thiệt hại 100 triệu đến dưới 500 triệuTù 5 đến 10 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 3Trị giá từ 500 triệu; thu lợi 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ; thiệt hại 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ; làm chết người; thương tích từ 61%; nhiều người tổng 61% đến 121%Tù 10 đến 15 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 4Thu lợi từ 1,5 tỷ; thiệt hại từ 1,5 tỷ; làm chết 2 người trở lên; nhiều người tổng từ 122%Tù 15 đến 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọng20 năm

So với Điều 192, cùng một mức thương tích 31% đến 60% đưa vụ thực phẩm giả lên khoản 2 (5 đến 10 năm), trong khi với hàng giả thông thường chỉ là khoản 1. Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, bản đã hợp nhất các lần sửa đổi, Điều 193 không có hình phạt tử hình. Hình phạt bổ sung theo khoản 5: phạt tiền 40 triệu đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.

Thực phẩm giả hay vi phạm an toàn thực phẩm

Hai tội hay bị gọi chung là "thực phẩm bẩn", nhưng dấu hiệu khác nhau. Điều 193 nói về hàng giả; Điều 317 nói về vi phạm quy định an toàn thực phẩm.

Tiêu chíĐiều 193: thực phẩm giảĐiều 317: vi phạm an toàn thực phẩm
Hành vi tiêu biểuLàm ra hoặc bán sản phẩm giả về nội dung, công dụng, nguồn gốc so với cái được công bốDùng chất cấm hoặc ngoài danh mục được phép, dùng động vật chết do bệnh để chế biến, và các hành vi khác ở khoản 1 Điều 317
Ngưỡng ở khoản 1Không có ngưỡng trị giáThường có ngưỡng, ví dụ sản phẩm trị giá từ 10 triệu đồng, hoặc đã bị xử phạt hành chính
Khung khoản 1Tù 2 đến 5 nămPhạt tiền 100 triệu đến 400 triệu đồng hoặc tù 2 đến 5 năm
Có phạt tiền là hình phạt chính ở khoản 1 khôngKhôngCó

Một sản phẩm có thể vừa giả vừa không an toàn. Khi đó việc chọn điều luật, hoặc xử lý về nhiều tội, phụ thuộc vào kết luận giám định và hành vi cụ thể. Đây là câu hỏi chuyên môn nên được luật sư đọc trên hồ sơ, không nên tự suy đoán.

Tình huống giả định đọc theo khoản

Hộ bà E pha chế nước mắm từ nước muối, chất tạo màu và hương liệu, đóng chai và in nhãn ghi là nước mắm nguyên chất, bán ở chợ. Tổng lượng bán ra trị giá theo hàng thật khoảng 60 triệu đồng. Vì là thực phẩm, khoản 1 Điều 193 có thể được áp dụng mà không cần mốc 30 triệu như Điều 192: khung tù 2 đến 5 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm.

Nếu bà E thuê ba người làm theo phân công, bán đều đặn trong nhiều tháng và coi đó là nguồn thu chính, hồ sơ có thể nêu tình tiết "có tổ chức" hoặc "chuyên nghiệp" ở khoản 2, khung 5 đến 10 năm. Nếu lượng hàng tính theo hàng thật lên tới 600 triệu đồng thì sang khoản 3, khung 10 đến 15 năm.

Còn nếu nhiều người dùng bị ngộ độc và tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên, hoặc tiền thu lợi từ 1,5 tỷ đồng, vụ việc rơi vào khoản 4, khung 15 đến 20 năm hoặc chung thân, thời hiệu 20 năm. Cùng một cơ sở nhỏ, khung có thể đi từ 2 năm tới chung thân tuỳ hậu quả và quy mô.

Thời hiệu: vì sao một mẻ hàng cũ vẫn có thể bị xử

Thời hiệu truy cứu tính từ ngày tội phạm được thực hiện, theo khoản 3 Điều 27. Với khoản 1 Điều 193 là tội nghiêm trọng, thời hạn là 10 năm. Giả sử một cơ sở làm và bán một lô thực phẩm giả vào tháng 3 năm 2020; nếu không có gì làm gián đoạn, thời hiệu kéo dài tới tháng 3 năm 2030.

Thời hiệu có thể bị tính lại theo hai trường hợp ghi ngay trong khoản 3 Điều 27. Thứ nhất, trong thời hạn đó người phạm tội lại thực hiện tội mới mà mức cao nhất của khung trên 1 năm tù: thời hiệu của tội cũ tính lại từ ngày phạm tội mới. Thứ hai, người đó cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã: thời hiệu tính lại từ khi người đó đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Áp vào ví dụ: nếu đến năm 2024 cơ sở đó lại làm hàng giả lần nữa, thời hiệu cho lô năm 2020 không còn chạy tới 2030 mà tính lại từ năm 2024. Với vụ việc kéo dài nhiều tháng, việc xác định ngày nào là "ngày tội phạm được thực hiện" là câu hỏi pháp lý cần luật sư đọc trên hồ sơ, không nên tự tính để yên tâm.

Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm giả

Điều 193 nằm trong danh sách của Điều 76, nên pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu. Theo khoản 6 Điều 193: thuộc khoản 1 phạt 2 tỷ đến 6 tỷ đồng; thuộc các điểm a, b, c, e, g, h, i, k khoản 2 phạt 6 tỷ đến 12 tỷ đồng; thuộc khoản 3 phạt 12 tỷ đến 18 tỷ đồng; thuộc khoản 4 phạt 18 tỷ đến 36 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn 6 tháng đến 3 năm; trường hợp Điều 79 bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Phạt bổ sung với doanh nghiệp từ 200 triệu đến 600 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 1 đến 3 năm. Các mức này theo bản sửa đổi năm 2025. Toà có thể kèm biện pháp tư pháp ở Điều 82: buộc thu hồi sản phẩm đang lưu thông, buộc tiêu huỷ hàng hoá gây hại cho sức khoẻ con người.

Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn theo Điều 79 áp dụng khi pháp nhân gây thiệt hại hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng của nhiều người mà không có khả năng khắc phục, hoặc pháp nhân được lập ra chỉ để phạm tội. Với cơ sở thực phẩm, khả năng này không xa như nhiều người nghĩ.

Điều thường hiểu sai và khi nào nên gặp luật sư

"Làm ít, bán quanh xóm thì không sao." Khoản 1 Điều 193 không có ngưỡng trị giá. Quy mô nhỏ có thể được cân nhắc khi đánh giá mức độ nguy hiểm, nhưng không phải lá chắn.

"Có giấy công bố sản phẩm là an toàn về pháp lý." Giấy tờ chỉ chứng minh thủ tục. Nếu sản phẩm thực tế khác hẳn nội dung đã công bố, hồ sơ có thể chuyển hướng sang hàng giả.

"Chỉ chủ cơ sở bị xử." Người biết rõ hàng giả mà vẫn phân phối, bán lại cũng là chủ thể "buôn bán". Người làm công theo chỉ đạo thì mức độ tham gia và nhận thức được xem xét riêng.

Nên gặp luật sư khi nào. Ngay khi cơ sở bị lấy mẫu giám định hoặc nhận kết luận giám định, khi hồ sơ nêu tình tiết làm chết người hay thương tích, hoặc khi doanh nghiệp và cá nhân cùng bị xem xét. Câu nên hỏi: mẫu được lấy và giám định đúng quy trình chưa, hàng có thật sự là "giả" hay chỉ vi phạm ghi nhãn.

Câu hỏi thường gặp

Bán thực phẩm giả số lượng nhỏ có bị đi tù không?

Khoản 1 Điều 193 không đặt ngưỡng trị giá, khung là tù 2 đến 5 năm. Số lượng nhỏ được xem xét khi đánh giá tính nguy hiểm thực tế, nhưng điều luật không có mốc an toàn. Kết quả từng vụ phụ thuộc hồ sơ cụ thể, không ai hứa trước được.

Tội sản xuất thực phẩm giả có mức án cao nhất là gì?

Khoản 4 Điều 193 quy định tù 15 đến 20 năm hoặc tù chung thân khi thu lợi hoặc gây thiệt hại từ 1,5 tỷ đồng, làm chết 2 người trở lên, hoặc gây thương tích cho nhiều người với tổng tỷ lệ từ 122%. Bộ luật hiện hành không quy định tử hình ở điều này.

Thực phẩm giả thuộc loại tội nào?

Khoản 1 cao nhất 5 năm tù là tội nghiêm trọng. Khoản 2 cao nhất 10 năm và khoản 3 cao nhất 15 năm là tội rất nghiêm trọng. Khoản 4 có tù chung thân nên là tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 20 năm.

Thực phẩm giả khác gì thực phẩm bẩn theo luật hình sự?

Thực phẩm giả xét theo Điều 193, trọng tâm là hàng giả. Dùng chất cấm, dùng động vật chết do bệnh để chế biến xét theo Điều 317 về vi phạm an toàn thực phẩm, có ngưỡng và cho phép phạt tiền ở khoản 1. Một vụ có thể liên quan cả hai.

Doanh nghiệp sản xuất thực phẩm giả bị phạt bao nhiêu?

Theo khoản 6 Điều 193, pháp nhân thương mại bị phạt từ 2 tỷ đồng ở khoản 1 tới 36 tỷ đồng ở khoản 4, có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cùng phạt bổ sung, cấm kinh doanh, cấm huy động vốn.

Phụ gia thực phẩm giả có tính là thực phẩm giả không?

Có. Tên Điều 193 nêu rõ ba nhóm: lương thực, thực phẩm và phụ gia thực phẩm. Người sản xuất, buôn bán phụ gia giả bị xét cùng điều luật, cùng các khung phạt như thực phẩm giả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138