NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội kinh tế, doanh nghiệp

Mua bán hoá đơn trái phép: đếm số hoá đơn theo khoản 1 và khoản 2 Điều 203

Mua bán từ 10 số hoá đơn đã ghi nội dung, 50 số hoá đơn dạng phôi, hoặc thu lợi từ 30 triệu đồng có thể thành tội. Bảng khoản, loại tội, thời hiệu Điều 203.

An empty open-plan office after hours, rows of desks with closed folders and a single office chair pushed back, a woman seen from behind switching off lights, wide angle

Mua bán trái phép hoá đơn bị truy cứu theo Điều 203 Bộ luật Hình sự khi từ 10 số hoá đơn đã ghi nội dung, từ 50 số hoá đơn dạng phôi, hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng. Khoản 1 tù cao nhất 3 năm, là tội ít nghiêm trọng; khoản 2 tù 1 đến 5 năm, là tội nghiêm trọng.

Điều 203 đếm bằng "số" hoá đơn, không bằng giá trị ghi trên hoá đơn. Một hoá đơn khống ghi hàng tỷ đồng vẫn chỉ là một số. Vì vậy các vụ mua bán hoá đơn thường được định khung theo hai đường song song: đếm số hoá đơn và tính tiền thu lợi hoặc thiệt hại cho ngân sách. Phía người mua hoá đơn để khấu trừ thuế lại có thể bị xét thêm ở tội trốn thuế. Bài dưới tách từng lớp.

Hoá đơn dạng phôi, hoá đơn đã ghi nội dung và "số" hoá đơn

Hoá đơn dạng phôi. Là hoá đơn, chứng từ chưa ghi nội dung giao dịch. Ngưỡng khoản 1 là từ 50 số đến dưới 100 số; từ 100 số trở lên là điểm d khoản 2. Mức đếm cao vì phôi chưa gắn với giao dịch cụ thể nào.

Hoá đơn đã ghi nội dung. Là hoá đơn đã lập, có tên hàng, số tiền, người mua. Mua bán loại này nguy hiểm hơn nên ngưỡng thấp hơn nhiều: từ 10 số đến dưới 30 số ở khoản 1; từ 30 số trở lên ở điểm d khoản 2. Hoá đơn khống, tức hoá đơn ghi nội dung mà không có hàng hoá, dịch vụ thật, là dạng hay gặp nhất.

"Số" hoá đơn được đếm thế nào. Mỗi hoá đơn mang một số thứ tự riêng. Điều luật đếm số lượng hoá đơn, không cộng giá trị. Với hoá đơn điện tử, mỗi hoá đơn đã lập vẫn được đếm là một số.

Phạm vi "hoá đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước". Tên điều luật dùng cụm này. Trong thực tiễn, các vụ án mua bán hoá đơn giá trị gia tăng thường được xét theo Điều 203. Phạm vi chính xác của từng loại chứng từ là vấn đề áp dụng pháp luật, nên khi có tranh luận, bạn nên hỏi luật sư.

Bảng khoản, khung, loại tội và thời hiệu

Loại tội tính theo mức cao nhất của khung (Điều 9), thời hiệu theo Điều 27:

KhoảnTình tiết chínhKhung hình phạt chínhLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Phôi 50 đến dưới 100 số; hoặc đã ghi nội dung 10 đến dưới 30 số; hoặc thu lợi 30 triệu đến dưới 100 triệu đồngPhạt tiền 50 triệu đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng đến 3 nămÍt nghiêm trọng5 năm
Khoản 2Có tổ chức; chuyên nghiệp; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phôi từ 100 số hoặc đã ghi nội dung từ 30 số; thu lợi từ 100 triệu; gây thiệt hại ngân sách từ 100 triệu đồng; tái phạm nguy hiểmPhạt tiền 200 triệu đến 500 triệu đồng hoặc tù 1 đến 5 nămNghiêm trọng10 năm

Điều 203 chỉ có hai khung, không có khung rất nghiêm trọng. Hình phạt bổ sung theo khoản 3: phạt tiền 10 triệu đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 1 đến 5 năm. Tuy vậy, vụ mua bán hoá đơn hiếm khi đứng một mình: người mua dùng hoá đơn để giảm thuế có thể bị xét thêm Điều 200, và nếu dùng để chiếm đoạt tiền hoàn thuế thì có thể là tội khác nặng hơn.

Người bán hoá đơn, người mua hoá đơn và người giữ hoá đơn

Ba vai trong cùng một chuỗi bị nhìn qua ba điều luật khác nhau.

Vai tròĐiều luật thường xem xétKhung khoản 1Điểm cần lưu ý
Lập doanh nghiệp, xuất hoá đơn khống để bánĐiều 203Phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc tù 6 tháng đến 3 nămThường kèm "có tổ chức", "chuyên nghiệp" nên dễ lên khoản 2
Mua hoá đơn khống để hạch toán chi phí, khấu trừ thuếĐiều 203 (hành vi mua) và Điều 200 điểm d khoản 1 (trốn thuế)Theo từng điềuSố thuế trốn được tính riêng theo Điều 200, có thể lên khoản 3 nếu từ 1 tỷ đồng
Người có trách nhiệm bảo quản, quản lý hoá đơn để mất, để lọtĐiều 204Phạt tiền 10 triệu đến 100 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm, khi gây thiệt hại 100 triệu đến dưới 500 triệu đồngLỗi trong quản lý, không phải mua bán

Với người mua, hai tội có thể cùng được xem xét nếu hành vi thoả mãn dấu hiệu của cả hai. Toà sẽ quyết định hình phạt cho từng tội rồi tổng hợp. Đây là lý do hồ sơ "mua hoá đơn" của doanh nghiệp thường nặng hơn người trong cuộc dự đoán.

Tình huống giả định đọc theo khoản

Anh M đứng tên giám đốc ba công ty không có hoạt động thật, xuất 25 hoá đơn ghi nội dung bán vật tư cho nhiều doanh nghiệp, thu phí trên giá trị ghi trên hoá đơn, tổng thu lợi 80 triệu đồng. Xét theo số: 25 số hoá đơn đã ghi nội dung nằm trong bậc 10 đến dưới 30 số của khoản 1. Xét theo tiền: 80 triệu đồng nằm trong bậc 30 triệu đến dưới 100 triệu, cũng khoản 1. Nếu chỉ có vậy: tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 5 năm.

Nhưng ba công ty được lập ra chỉ để bán hoá đơn, có người tìm khách, người lập hoá đơn, người nhận tiền: tình tiết "có tổ chức" và "có tính chất chuyên nghiệp" ở điểm a, b khoản 2 có thể được nêu. Khi đó khung là phạt tiền 200 triệu đến 500 triệu đồng hoặc tù 1 đến 5 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm. Tương tự nếu số hoá đơn lên 35 số.

Phía bên kia, công ty N mua 5 trong số hoá đơn đó, hạch toán chi phí, làm giảm 320 triệu đồng thuế phải nộp. Năm số hoá đơn chưa tới ngưỡng 10 số của Điều 203, nhưng số thuế trốn thuộc điểm b khoản 2 Điều 200 (300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng). Người mua có thể bị xét chủ yếu ở tội trốn thuế chứ không phải tội mua bán hoá đơn.

Doanh nghiệp bị xử lý thế nào theo Điều 203

Điều 203 có trong danh sách của Điều 76, nên pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu. Theo khoản 4 Điều 203: thuộc khoản 1 thì phạt tiền 100 triệu đến 500 triệu đồng; thuộc các điểm a, b, d, đ, e, g khoản 2 thì phạt 500 triệu đến 1 tỷ đồng; thuộc trường hợp Điều 79 thì đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Phạt bổ sung 50 triệu đến 200 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực 1 đến 3 năm hoặc cấm huy động vốn 1 đến 3 năm.

Điểm đáng chú ý là khoản 2 Điều 79: một doanh nghiệp được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động. Mô hình công ty lập ra chỉ để bán hoá đơn khống rơi đúng vào mô tả này.

Điều 203 cho pháp nhân không có hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, khác với nhiều tội kinh tế khác trong Điều 76. Người đứng tên giám đốc "cho mượn tên" cũng không đương nhiên vô can: việc họ có biết, có tham gia, có hưởng lợi hay không quyết định trách nhiệm cá nhân.

Ngoài hình phạt chính: tịch thu và cấm hành nghề

Một bản án về mua bán hoá đơn thường có nhiều phần hơn mức phạt tiền hay phạt tù. Theo Điều 47, toà tịch thu công cụ, phương tiện dùng vào việc phạm tội, cùng tiền và vật do phạm tội mà có, kể cả khoản thu lợi bất chính. Với mô hình bán hoá đơn, đó có thể là máy tính, con dấu, tài khoản nhận tiền phí, và toàn bộ số tiền phí đã thu.

Khoản 3 Điều 203 cho phép phạt tiền bổ sung 10 triệu đến 50 triệu đồng và cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 1 đến 5 năm. Với người làm kế toán, làm dịch vụ thuế hay giữ chức vụ quản lý doanh nghiệp, cấm hành nghề thường là phần ảnh hưởng lâu dài nhất đến sinh kế, vì nó kéo dài sau khi hình phạt chính đã chấp hành xong.

Với doanh nghiệp mua hoá đơn, hệ quả còn nằm ngoài bản án hình sự: phần chi phí, thuế được khấu trừ dựa trên hoá đơn không hợp pháp bị loại, kéo theo truy thu thuế, tiền chậm nộp và xử phạt theo pháp luật quản lý thuế. Khoản phải nộp lại cho ngân sách vì thế thường lớn hơn nhiều so với tiền đã trả để mua hoá đơn.

Tự nguyện nộp lại khoản thu lợi, khắc phục thiệt hại cho ngân sách trước khi xét xử là tình tiết giảm nhẹ ở điểm b khoản 1 Điều 51, không xoá trách nhiệm hình sự nhưng có ý nghĩa khi toà cân nhắc chọn phạt tiền hay phạt tù.

Điều thường hiểu sai và câu nên hỏi luật sư

"Hoá đơn ghi giá trị lớn thì phạt nặng hơn." Ở Điều 203, ngưỡng tính theo số hoá đơn và tiền thu lợi, không theo giá trị ghi trên hoá đơn. Giá trị lớn chỉ quan trọng khi xét thiệt hại cho ngân sách hoặc khi xét tội trốn thuế ở phía người mua.

"Chỉ mua vài hoá đơn để hợp thức chi phí thật thì không sao." Hạch toán bằng hoá đơn không hợp pháp là một trong chín hành vi của tội trốn thuế. Số thuế bị giảm mới là con số quyết định ở Điều 200.

"Đứng tên giám đốc hộ thì không chịu trách nhiệm." Chức danh không tự sinh trách nhiệm, nhưng ký tên, nhận tiền, biết rõ mục đích thì có thể là người thực hành hoặc giúp sức theo Điều 17.

Câu nên hỏi luật sư. Bao nhiêu số hoá đơn được xác định là đã ghi nội dung, bao nhiêu là phôi; tiền thu lợi được tính thế nào; hồ sơ đang xét một tội hay hai tội; doanh nghiệp có đủ điều kiện Điều 75 để bị truy cứu với tư cách pháp nhân không.

Câu hỏi thường gặp

Mua bán bao nhiêu hoá đơn thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Theo khoản 1 Điều 203: từ 10 số hoá đơn đã ghi nội dung, hoặc từ 50 số hoá đơn dạng phôi, hoặc thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng. Từ 30 số đã ghi nội dung hoặc 100 số dạng phôi thì lên khoản 2.

Xuất hoá đơn khống bị phạt bao nhiêu năm tù?

Khoản 1 Điều 203 có tù 6 tháng đến 3 năm, bên cạnh phạt tiền và cải tạo không giam giữ. Khoản 2 có tù 1 đến 5 năm hoặc phạt tiền 200 triệu đến 500 triệu đồng. Mức cụ thể do toà quyết định theo hồ sơ.

Mua hoá đơn để khấu trừ thuế phạm tội gì?

Có thể xét tội mua bán trái phép hoá đơn (Điều 203) nếu đủ số lượng, và tội trốn thuế (điểm d khoản 1 Điều 200) nếu số thuế bị giảm từ 100 triệu đồng. Hai tội có thể cùng bị xem xét.

Tội mua bán hoá đơn thuộc loại tội gì?

Khoản 1 cao nhất 3 năm tù là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 5 năm. Khoản 2 cao nhất 5 năm tù là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm theo Điều 9 và Điều 27.

Công ty bán hoá đơn có bị giải thể không?

Bộ luật Hình sự dùng hình phạt đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Theo khoản 2 Điều 79, pháp nhân thương mại được thành lập chỉ để thực hiện tội phạm thì bị đình chỉ vĩnh viễn toàn bộ hoạt động. Ngoài ra là phạt tiền theo khoản 4 Điều 203.

Làm mất hoá đơn có bị xử lý hình sự không?

Thông thường là vi phạm hành chính. Chỉ khi người có trách nhiệm bảo quản, quản lý vi phạm quy định và gây thiệt hại từ 100 triệu đồng thì mới xét tội ở Điều 204, khung khoản 1 là phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138