NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội kinh tế, doanh nghiệp

Tội trốn thuế: mốc 100 triệu, chín hành vi và ba khoản phạt của Điều 200

Trốn thuế từ 100 triệu đồng có thể thành tội. Chín hành vi ở Điều 200, ba khoản phạt, loại tội, thời hiệu, và ranh giới với nợ thuế, chậm nộp thuế.

A Vietnamese accountant seen from behind sits at a cluttered desk late at night, a laptop seen from behind and stacks of blank sheets of paper, cold desk lamp light

Trốn thuế thành tội theo Điều 200 Bộ luật Hình sự khi số tiền trốn từ 100 triệu đồng, hoặc dưới mức đó nhưng người thực hiện đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế hay đã bị kết án mà chưa xoá án tích. Khoản 1 và khoản 2 là tội ít nghiêm trọng (tù cao nhất 1 năm và 3 năm), khoản 3 từ 1 tỷ đồng là tội nghiêm trọng, tù 2 đến 7 năm.

Điều quan trọng không kém là trốn thuế được định nghĩa bằng một danh sách hành vi cụ thể. Không phải khoản thuế nào chưa nộp cũng là trốn thuế. Khai đúng mà chưa có tiền nộp là nợ thuế, xử lý bằng tiền chậm nộp và biện pháp cưỡng chế hành chính, không phải tội phạm. Bài dưới đi theo thứ tự: chín hành vi, bảng khoản, mức phạt doanh nghiệp, ranh giới với vi phạm hành chính và ví dụ tính.

Chín hành vi bị coi là trốn thuế

Khoản 1 Điều 200 liệt kê chín hành vi. Số tiền trốn thuế phải gắn với một trong các hành vi này:

  • Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hay hết thời hạn gia hạn.
  • Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp.
  • Không xuất hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ, hoặc ghi giá trị trên hoá đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế.
  • Dùng hoá đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán đầu vào, làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn.
  • Dùng chứng từ, tài liệu không hợp pháp khác để xác định sai số thuế phải nộp hoặc được hoàn.
  • Khai sai thực tế hàng xuất nhập khẩu mà không khai bổ sung sau khi hàng đã thông quan.
  • Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng xuất nhập khẩu.
  • Câu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hoá.
  • Dùng hàng thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế sai mục đích mà không khai báo việc chuyển đổi.

Ba hành vi về hàng xuất nhập khẩu chỉ xét là trốn thuế khi không đủ dấu hiệu buôn lậu (Điều 188) hay vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới (Điều 189). Hành vi dùng hoá đơn không hợp pháp thường đi kèm phía bên kia là tội mua bán trái phép hoá đơn ở Điều 203.

Bảng khoản: khung phạt, loại tội, thời hiệu

Áp mốc Điều 9 vào mức cao nhất của từng khung và thời hiệu tương ứng ở Điều 27:

KhoảnTình tiết chínhKhung hình phạt chínhLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Trốn thuế 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng; hoặc dưới 100 triệu nhưng đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế, hoặc đã bị kết án về tội này hay các tội liên quan mà chưa xoá án tíchPhạt tiền 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc tù 3 tháng đến 1 nămÍt nghiêm trọng5 năm
Khoản 2Có tổ chức; 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội 2 lần trở lên; tái phạm nguy hiểmPhạt tiền 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc tù 1 đến 3 nămÍt nghiêm trọng5 năm
Khoản 3Trốn thuế từ 1 tỷ đồngPhạt tiền 1,5 tỷ đến 4,5 tỷ đồng hoặc tù 2 đến 7 nămNghiêm trọng10 năm

Điểm ít người để ý: khoản 2 dù đã là khung tăng nặng nhưng mức cao nhất chỉ 3 năm tù nên vẫn là tội ít nghiêm trọng. Cả ba khoản đều cho toà lựa chọn phạt tiền làm hình phạt chính. Hình phạt bổ sung theo khoản 4: phạt tiền 20 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 1 đến 5 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.

Doanh nghiệp trốn thuế bị phạt thế nào

Điều 200 có trong danh sách Điều 76, nên pháp nhân thương mại có thể bị kết án. Ngưỡng cho doanh nghiệp cao hơn cá nhân: theo điểm a khoản 5, pháp nhân trốn thuế từ 200 triệu đến dưới 300 triệu đồng, hoặc từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về trốn thuế hay đã bị kết án mà chưa xoá án tích, thì bị phạt tiền 300 triệu đến 1 tỷ đồng.

Thuộc các điểm a, b, d, đ khoản 2 thì phạt 1 tỷ đến 3 tỷ đồng; thuộc khoản 3 thì 3 tỷ đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn 6 tháng đến 3 năm; trường hợp Điều 79 bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Phạt bổ sung 50 triệu đến 200 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1 đến 3 năm. Điểm c khoản 2 (lợi dụng chức vụ) không áp cho pháp nhân vì là tình tiết của cá nhân.

Thực tế hồ sơ thuế thường đặt ra câu hỏi ai chịu: doanh nghiệp, giám đốc, kế toán trưởng, hay cả ba. Theo khoản 2 Điều 75, doanh nghiệp bị truy cứu không loại trừ trách nhiệm cá nhân. Ngược lại, người làm công chỉ ghi sổ theo chứng từ được giao, không biết và không tham gia, thì việc chứng minh lỗi cố ý của họ là điểm mấu chốt.

Nợ thuế, chậm nộp, khai sai hay trốn thuế

Bảng dưới giúp đặt một tình huống vào đúng tầng trách nhiệm. Mức xử phạt hành chính cụ thể do văn bản về quản lý thuế quy định, ở đây chỉ nêu bản chất.

Tình huốngBản chấtTầng xử lý thường gặp
Khai đúng, nộp hồ sơ đúng hạn nhưng chưa nộp tiền thuếNợ thuếTiền chậm nộp, cưỡng chế hành chính; không phải hành vi ở khoản 1 Điều 200
Nộp hồ sơ khai thuế muộn dưới 90 ngàyVi phạm thủ tụcXử phạt hành chính
Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày, số thuế liên quan từ 100 triệuThuộc điểm a khoản 1 Điều 200Có thể truy cứu hình sự
Không xuất hoá đơn, giấu doanh thu, số thuế trốn dưới 100 triệu, chưa từng bị xử phạtHành vi trốn thuế nhưng chưa tới ngưỡngXử phạt hành chính về trốn thuế; lần sau có thể thành tội dù số nhỏ
Mua hoá đơn khống để khấu trừ, số thuế từ 1 tỷĐiểm d khoản 1, mức khoản 3Truy cứu hình sự, tội nghiêm trọng

Bảng cho thấy một quyết định xử phạt hành chính về trốn thuế không chỉ là khoản tiền phạt, mà còn hạ ngưỡng định tội của lần sau xuống dưới 100 triệu đồng.

Ví dụ tính: một hộ kinh doanh và một công ty

Hộ kinh doanh của anh G bán vật liệu xây dựng, nhiều năm không xuất hoá đơn cho phần lớn đơn hàng, doanh thu không ghi sổ. Cơ quan thuế xác định số thuế phải nộp bị bỏ sót là 260 triệu đồng. Hành vi thuộc điểm b, c khoản 1; số tiền trong bậc 100 triệu đến dưới 300 triệu nên thuộc khoản 1: phạt tiền 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc tù 3 tháng đến 1 năm, tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 5 năm.

Công ty H dùng hoá đơn đầu vào không có hàng hoá thật để tăng chi phí, làm giảm 1,3 tỷ đồng thuế phải nộp. Đây là điểm d khoản 1 với số tiền từ 1 tỷ, rơi vào khoản 3 với cá nhân chịu trách nhiệm: phạt tiền 1,5 tỷ đến 4,5 tỷ đồng hoặc tù 2 đến 7 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm. Bản thân công ty, nếu đủ điều kiện Điều 75, thuộc điểm c khoản 5: phạt 3 tỷ đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Với cả hai ví dụ, nếu người liên quan đã nộp đủ số thuế trốn và tiền phạt trước khi xét xử, đó là tình tiết "tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả" ở điểm b khoản 1 Điều 51. Tình tiết này giúp giảm nhẹ, có thể ảnh hưởng tới việc chọn phạt tiền thay vì phạt tù, nhưng không tự động xoá trách nhiệm hình sự.

Là tội ít nghiêm trọng ở hai khoản đầu: hệ quả thực tế

Việc khoản 1 và khoản 2 Điều 200 thuộc loại ít nghiêm trọng kéo theo vài hệ quả cụ thể mà người trong cuộc nên biết, vì chúng ảnh hưởng tới cách nhìn nhận vụ việc ngay từ đầu.

Thứ nhất, thời hiệu truy cứu là 5 năm. Hành vi trốn thuế của một kỳ tính thuế đã quá 5 năm, nếu không có tình huống tính lại thời hiệu theo khoản 3 Điều 27, thì không còn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Riêng khoản 3 (từ 1 tỷ đồng) là tội nghiêm trọng nên thời hiệu dài gấp đôi, 10 năm.

Thứ hai, điểm đ khoản 1 Điều 3 nêu nguyên tắc: với người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng, có thể áp dụng hình phạt nhẹ hơn hình phạt tù. Kết hợp với việc cả ba khoản đều cho phạt tiền là hình phạt chính, phạt tiền thường là hướng được cân nhắc khi số thuế đã được nộp đủ. Đó vẫn là quyền đánh giá của toà theo từng hồ sơ.

Thứ ba, khi mức tù tuyên không quá 3 năm, Điều 65 cho phép toà xem xét án treo nếu nhân thân tốt và có tình tiết giảm nhẹ. Không có điều luật nào bảo đảm án treo cho tội trốn thuế; bài viết chỉ nêu khung pháp lý để bạn hiểu câu hỏi nên đặt ra.

Điều thường hiểu sai và câu nên hỏi luật sư

"Nộp đủ thuế là hết tội." Điều 200 không có quy định miễn trách nhiệm khi nộp lại tiền. Khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ, còn miễn trách nhiệm hình sự phải theo các căn cứ của Điều 29.

"Nợ thuế lâu năm sẽ bị đi tù." Không nợ thuế nào tự nó là trốn thuế. Chỉ khi gắn với một trong chín hành vi ở khoản 1 mới xét Điều 200.

"Chỉ giám đốc mới chịu." Người trực tiếp làm giả chứng từ, người cùng bàn bạc giấu doanh thu có thể là đồng phạm. Ngược lại, chức danh không tự làm phát sinh trách nhiệm nếu không có hành vi và lỗi.

Câu nên hỏi luật sư. Số tiền trốn thuế được xác định theo kết luận nào, có tách được phần do sai sót kê khai không cố ý không; hành vi có thật sự thuộc chín điểm của khoản 1 không; quyết định xử phạt hành chính trước đây còn được tính hay không. Bài viết chỉ giải thích điều luật, không thay ý kiến luật sư về hồ sơ cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Trốn thuế bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Mốc là 100 triệu đồng với cá nhân theo khoản 1 Điều 200. Dưới mức đó vẫn bị truy cứu nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế, hoặc đã bị kết án về tội này hay một số tội liên quan mà chưa được xoá án tích.

Nợ thuế không có tiền nộp có phạm tội trốn thuế không?

Không, nếu đã khai đúng và nộp hồ sơ đúng hạn. Nợ thuế không nằm trong chín hành vi ở khoản 1 Điều 200, mà bị xử lý bằng tiền chậm nộp và cưỡng chế hành chính theo pháp luật quản lý thuế.

Tội trốn thuế thuộc loại tội gì và thời hiệu bao lâu?

Khoản 1 cao nhất 1 năm tù và khoản 2 cao nhất 3 năm tù đều là tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 5 năm. Khoản 3 cao nhất 7 năm tù là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm, tính từ ngày tội phạm được thực hiện.

Doanh nghiệp trốn thuế bao nhiêu thì bị truy cứu hình sự?

Pháp nhân thương mại bị truy cứu khi trốn thuế từ 200 triệu đồng, hoặc từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính hay kết án mà chưa xoá án tích, theo điểm a khoản 5 Điều 200. Mức phạt từ 300 triệu tới 10 tỷ đồng tuỳ khoản.

Nộp lại tiền thuế trốn có được miễn tội không?

Không tự động. Nộp lại là tình tiết giảm nhẹ theo điểm b khoản 1 Điều 51, giúp toà cân nhắc mức phạt nhẹ hơn. Miễn trách nhiệm hình sự chỉ xảy ra khi có căn cứ ở Điều 29, và đó là đánh giá theo từng vụ.

Trốn thuế có được phạt tiền thay vì đi tù không?

Cả ba khoản của Điều 200 đều quy định phạt tiền hoặc phạt tù, toà chọn một trong hai làm hình phạt chính. Việc chọn mức nào phụ thuộc số tiền, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, không ai hứa trước được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138