NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Tội tham nhũng, chức vụ

Lợi dụng chức vụ và lạm quyền khi thi hành công vụ: Điều 356 khác Điều 357

Làm trái công vụ trong quyền hạn là Điều 356, vượt quá quyền hạn là Điều 357. Ngưỡng thiệt hại 10 triệu đồng, khung phạt, loại tội và thời hiệu từng khoản.

A Vietnamese official in a pale shirt seen from behind signs blank sheets of paper at a heavy wooden desk, a rubber stamp beside his hand, dim late evening lamp light, overhead angle

Hai tội này cùng xử lý người có chức vụ làm trái công vụ vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân, gây thiệt hại, nhưng không chiếm đoạt tài sản. Khác nhau ở chỗ: Điều 356 là làm trái trong phạm vi quyền mình có (lợi dụng), còn Điều 357 là làm việc vượt quá quyền hạn của mình (lạm quyền). Cả hai đều bắt đầu từ thiệt hại tài sản 10 triệu đồng hoặc thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Mức nặng nhất cũng khác: Điều 356 dừng ở tù 15 năm, tức tối đa là tội rất nghiêm trọng; Điều 357 có khoản 4 tù 15 đến 20 năm, là tội đặc biệt nghiêm trọng. Bài dưới đây đặt hai điều luật cạnh nhau, chỉ cách phân biệt, và đọc các tình huống giả định mà người làm công vụ hay gặp: cấp phép, phê duyệt, giao đất, nghiệm thu.

Bốn điều kiện chung của hai tội

Có chức vụ, quyền hạn và đang thi hành công vụ. Hành vi phải gắn với việc thực hiện nhiệm vụ được giao. Việc làm ngoài công vụ, như một giao dịch riêng, không thuộc hai điều luật này.

Làm trái công vụ. Tức là làm hoặc không làm, làm khác đi so với quy định, quy trình, thẩm quyền: cấp giấy cho hồ sơ không đủ điều kiện, phê duyệt giá sai, nghiệm thu khối lượng không có thật, bỏ qua vi phạm phải xử lý.

Vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác. Vụ lợi là nhằm một lợi ích vật chất hay phi vật chất cho mình, người thân. Động cơ cá nhân khác rộng hơn: nể nang, trả ơn, thành tích, trả thù. Đây là dấu hiệu tách hai tội này khỏi tội thiếu trách nhiệm (Điều 360), nơi người có chức vụ không có động cơ như vậy.

Gây thiệt hại. Điều 356 tính từ thiệt hại tài sản 10 triệu đến dưới 200 triệu đồng ở khoản 1; Điều 357 từ 10 triệu đến dưới 100 triệu đồng. Cả hai còn chấp nhận "thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân", tức thiệt hại không đo được bằng tiền như uy tín của cơ quan, quyền của một người bị xâm phạm.

Điều 356: lợi dụng chức vụ trong khi thi hành công vụ

Loại tội tính theo mức cao nhất của khung; thời hiệu theo khoản 2 Điều 27.

KhoảnTình tiếtKhung hình phạtLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Thiệt hại tài sản từ 10 triệu đến dưới 200 triệu đồng, hoặc thiệt hại khácCải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 1 – 5 nămNghiêm trọng10 năm
Khoản 2Có tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên; thiệt hại từ 200 triệu đến dưới 1 tỷ đồngTù 5 – 10 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 3Thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lênTù 10 – 15 nămRất nghiêm trọng15 năm

Khoản 4 Điều 356 (sửa đổi bởi Luật 86/2025): người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm, có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đến 200 triệu đồng. Điều luật không có tịch thu tài sản như các tội chiếm đoạt.

Đọc kỹ khoản 1: mức cao nhất của khung là 5 năm tù, nên dù khoản 1 có cải tạo không giam giữ, đây vẫn là tội nghiêm trọng chứ không phải ít nghiêm trọng. Loại tội luôn tính theo mức cao nhất mà điều luật cho phép, không theo hình phạt nhẹ nhất có trong khung. Hệ quả là thời hiệu truy cứu của khoản 1 là 10 năm. Cũng cần để ý khoản 3 chỉ có một tình tiết duy nhất là thiệt hại từ 1 tỷ đồng; các tình tiết như có tổ chức, phạm tội nhiều lần chỉ có ở khoản 2. Vì vậy, với Điều 356, mức thiệt hại là thứ quyết định nhiều nhất việc vụ việc nằm ở khoản nào.

Điều 357: lạm quyền trong khi thi hành công vụ

Lạm quyền có bốn khoản và ngưỡng thiệt hại ở các khoản thấp hơn Điều 356, phản ánh việc vượt quyền bị coi là nguy hiểm hơn làm sai trong quyền.

KhoảnTình tiếtKhung hình phạtLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Thiệt hại tài sản từ 10 triệu đến dưới 100 triệu đồng, hoặc thiệt hại khácTù 1 – 7 nămNghiêm trọng10 năm
Khoản 2Có tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên; thiệt hại từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồngTù 5 – 10 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 3Thiệt hại từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồngTù 10 – 15 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 4Thiệt hại từ 1,5 tỷ đồng trở lênTù 15 – 20 nămĐặc biệt nghiêm trọng20 năm

Hình phạt bổ sung ở khoản 5 Điều 357 giống Điều 356: bắt buộc cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm, có thể phạt tiền từ 20 triệu đến 200 triệu đồng. Một điểm khác đáng chú ý: khoản 1 Điều 356 có cải tạo không giam giữ làm lựa chọn, còn khoản 1 Điều 357 chỉ có tù.

Đặt cạnh các tội chức vụ khác: có động cơ không, có chiếm đoạt không

Năm điều luật dưới đây hay xuất hiện cùng nhau trong một kết luận thanh tra. Hai câu hỏi đầu tiên là người có chức vụ có động cơ vụ lợi, cá nhân hay không, và có chiếm đoạt hoặc nhận tài sản hay không:

Điều luậtĐộng cơ vụ lợi, cá nhânChiếm đoạt hoặc nhận tài sảnNgưỡng ở khoản 1Khung cao nhất
Điều 356 – lợi dụng chức vụBắt buộcKhôngThiệt hại từ 10 triệu đồng hoặc thiệt hại khácTù 10 – 15 năm
Điều 357 – lạm quyềnBắt buộcKhôngThiệt hại từ 10 triệu đồng hoặc thiệt hại khácTù 15 – 20 năm
Điều 360 – thiếu trách nhiệmKhông đòiKhôngThiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng, hoặc làm chết người, gây thương tích theo tỷ lệ luật địnhTù 7 – 12 năm
Điều 355 – lạm dụng chức vụ chiếm đoạtCó (chiếm đoạt)Chiếm đoạt tài sản của người khácChiếm đoạt từ 2 triệu đồngTù 20 năm hoặc chung thân
Điều 354 – nhận hối lộCóNhận lợi íchCủa hối lộ từ 2 triệu đồng hoặc lợi ích phi vật chấtTù 20 năm hoặc chung thân

Bảng cho thấy vì sao một quyết định sai có thể dẫn tới những hệ quả rất khác nhau. Cùng một giấy phép cấp sai, nếu người ký vì nể nang thì xét Điều 356; nếu người ký không có thẩm quyền ký thì xét Điều 357; nếu ký vì không kiểm tra kỹ, không có động cơ gì, thì xét Điều 360 với ngưỡng cao hơn; nếu ký sau khi nhận tiền thì xét Điều 354. Việc chứng minh động cơ thường dựa vào quan hệ giữa người ký và người hưởng lợi, dòng tiền, và tính bất thường của quy trình.

Tình huống giả định: cùng thiệt hại, khác điều luật

Tình huống 1. Anh S là cán bộ được giao thẩm định hồ sơ xin phép. Hồ sơ của một người họ hàng thiếu điều kiện, nhưng anh vẫn đề xuất cấp phép vì nể nang. Việc cấp phép thuộc đúng quyền của anh, chỉ là làm trái quy định. Công trình sau đó buộc phải tháo dỡ, gây thiệt hại 150 triệu đồng cho Nhà nước và người khác. Đây là dấu hiệu của khoản 1 Điều 356: cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 1 đến 5 năm, tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm.

Tình huống 2. Ông T, lãnh đạo một xã, ký quyết định giao một khu đất cho một doanh nghiệp quen biết, trong khi việc giao đất đó thuộc thẩm quyền của cơ quan cấp trên. Ông đã làm một việc vượt quá quyền hạn của mình. Thiệt hại xác định được là 700 triệu đồng, thuộc khoản 3 Điều 357: tù 10 đến 15 năm, tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm.

Tình huống 3. Nếu trong tình huống 2 thiệt hại được xác định là 1,6 tỷ đồng, vụ việc chuyển sang khoản 4 Điều 357: tù 15 đến 20 năm, tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu 20 năm. Cùng mức thiệt hại đó ở Điều 356 thì chỉ là khoản 3, tù 10 đến 15 năm.

Nếu ông T nhận tiền của doanh nghiệp để ký quyết định, hành vi còn có dấu hiệu nhận hối lộ ở Điều 354, một tội nặng hơn nhiều. Việc cơ quan tố tụng chọn điều luật nào, hay xử cả hai, phụ thuộc vào chứng cứ về khoản tiền và mối liên hệ với quyết định. Các tình huống chỉ để minh hoạ.

Những chỗ hay nhầm và khi nào cần luật sư

Nhầm giữa "làm sai" và "phạm tội". Sai sót trong công vụ không tự động là tội. Phải có động cơ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác, và phải có thiệt hại đạt ngưỡng. Thiếu động cơ, vụ việc có thể được xem xét ở tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 360) với ngưỡng cao hơn, hoặc chỉ xử lý kỷ luật.

Nhầm giữa "theo chỉ đạo" và "không có lỗi". Người cấp dưới làm theo chỉ đạo trái quy định của cấp trên không đương nhiên thoát trách nhiệm; vai trò của mỗi người được đánh giá riêng trong vụ án, có thể theo chế định đồng phạm.

Nhầm về thiệt hại. Thiệt hại được tính theo kết luận định giá, giám định, kiểm toán chứ không theo ước lượng. Chênh lệch giữa 100 triệu, 500 triệu hay 1,5 tỷ đồng chuyển vụ việc qua những khung hình phạt rất khác nhau.

Người làm công vụ nên gặp luật sư khi có kết luận thanh tra nêu tên mình gắn với một quyết định gây thiệt hại. Câu nên hỏi: việc mình làm nằm trong hay ngoài thẩm quyền; có tài liệu nào thể hiện mình làm theo quy trình, theo chỉ đạo bằng văn bản; thiệt hại được tính trên cơ sở nào và có phần nào không do quyết định của mình gây ra.

Câu hỏi thường gặp

Lợi dụng chức vụ và lạm quyền khác nhau thế nào?

Điều 356 (lợi dụng chức vụ) là làm trái công vụ trong phạm vi quyền hạn mình có. Điều 357 (lạm quyền) là làm việc vượt quá quyền hạn của mình. Cả hai đều cần động cơ vụ lợi hoặc cá nhân và thiệt hại đạt ngưỡng.

Thiệt hại bao nhiêu thì bị truy cứu theo Điều 356, 357?

Cả hai điều đều bắt đầu từ thiệt hại tài sản 10 triệu đồng, hoặc thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Mức trên của khoản 1 là dưới 200 triệu đồng với Điều 356 và dưới 100 triệu đồng với Điều 357.

Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ bị phạt nặng nhất bao nhiêu năm?

Khoản 4 Điều 357, khi thiệt hại từ 1,5 tỷ đồng trở lên, có khung tù 15 đến 20 năm. Đây là tội đặc biệt nghiêm trọng, thời hiệu truy cứu 20 năm.

Làm sai quy định nhưng không vụ lợi có bị xử lý theo Điều 356 không?

Điều 356 và Điều 357 đều đòi động cơ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác. Không có động cơ đó, hành vi gây hậu quả nghiêm trọng có thể được xem xét theo Điều 360 về thiếu trách nhiệm, với ngưỡng thiệt hại khác, hoặc chỉ bị kỷ luật.

Người bị kết án theo Điều 356 có bị cấm giữ chức vụ không?

Có. Khoản 4 Điều 356 quy định người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm; đây là hình phạt bắt buộc. Ngoài ra toà có thể phạt tiền từ 20 triệu đến 200 triệu đồng.

Thời hiệu của tội lợi dụng chức vụ là bao lâu?

Theo khoản 2 Điều 27: khoản 1 Điều 356 là tội nghiêm trọng, thời hiệu 10 năm; khoản 2 và khoản 3 là tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm, tính từ ngày thực hiện hành vi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138