NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Thời hiệu và án tích

Tội không áp dụng thời hiệu truy cứu: tham ô, nhận hối lộ khoản 3, khoản 4 và Điều 28

Điều 28 Bộ luật Hình sự loại một số tội khỏi thời hiệu truy cứu. Tham ô, nhận hối lộ khoản 3, khoản 4 bị truy cứu bất kể bao lâu; khoản 1, khoản 2 vẫn có thời hiệu.

Overhead view of a long empty meeting table in a government office with closed folders stacked neatly and reading glasses, cold grey daylight, minimal composition

Điều 28 Bộ luật Hình sự liệt kê các tội không áp dụng thời hiệu truy cứu: các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII), các tội phá hoại hoà bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh (Chương XXVI), tội tham ô tài sản thuộc khoản 3, khoản 4 Điều 353 và tội nhận hối lộ thuộc khoản 3, khoản 4 Điều 354. Với những trường hợp này, thời gian trôi qua bao lâu cũng không chấm dứt việc truy cứu.

Phần lớn người đọc gặp quy định này qua hai tội tham nhũng. Điểm hay bị hiểu sai là cho rằng mọi vụ tham ô, nhận hối lộ đều không có thời hiệu. Thực ra chỉ hai khoản nặng nhất mới bị loại khỏi thời hiệu; khoản 1 và khoản 2 vẫn đếm thời hiệu như các tội khác. Bài này đọc theo khoản để thấy ranh giới đó nằm ở đâu.

Tham ô tài sản: khoản nào có thời hiệu, khoản nào không

Khung hình phạt lấy từ Điều 353 bản hiện hành, đã gộp Luật số 86/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025. Loại tội tính theo khoản 1 Điều 9, thời hiệu theo Điều 27 và Điều 28.

KhoảnTình tiết chínhKhung hình phạtLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng, hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng đã bị kỷ luật về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng chưa được xoá án tíchTù 02 đến 07 nămNghiêm trọng10 năm
Khoản 2Từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng; có tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên; gây thiệt hại từ 1 tỷ đến dưới 3 tỷ đồng…Tù 07 đến 15 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 3Từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; gây thiệt hại từ 3 tỷ đến dưới 5 tỷ đồng; dẫn đến doanh nghiệp, tổ chức khác phá sản hoặc ngừng hoạt động…Tù 15 đến 20 nămĐặc biệt nghiêm trọngKhông áp dụng (khoản 3 Điều 28)
Khoản 4Từ 1 tỷ đồng trở lên; gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lênTù 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọngKhông áp dụng (khoản 3 Điều 28)

Hình phạt bổ sung ở khoản 5 Điều 353: bắt buộc cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm, có thể phạt tiền từ 60 đến 200 triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ngưỡng giữa khoản 2 và khoản 3 là 500 triệu đồng chiếm đoạt. Một khoản chiếm đoạt 490 triệu đồng thuộc khoản 2 với thời hiệu 15 năm; vượt qua 500 triệu đồng là sang khoản 3 và không còn thời hiệu.

Nhận hối lộ: cùng cấu trúc, ngưỡng tính theo của hối lộ

Điều 354 dùng cùng bốn bậc khung như Điều 353, nhưng ngưỡng tính theo giá trị của hối lộ và thiệt hại gây ra.

KhoảnTình tiết chínhKhung hình phạtLoại tộiThời hiệu
Khoản 1Của hối lộ từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng (hoặc dưới 2 triệu kèm điều kiện luật kể); lợi ích phi vật chấtTù 02 đến 07 nămNghiêm trọng10 năm
Khoản 2Từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng; đòi hối lộ, sách nhiễu; biết rõ của hối lộ là tài sản Nhà nước…Tù 07 đến 15 nămRất nghiêm trọng15 năm
Khoản 3Từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; gây thiệt hại từ 3 tỷ đến dưới 5 tỷ đồngTù 15 đến 20 nămĐặc biệt nghiêm trọngKhông áp dụng
Khoản 4Từ 1 tỷ đồng trở lên; gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lênTù 20 năm hoặc tù chung thânĐặc biệt nghiêm trọngKhông áp dụng

Đáng chú ý là “lợi ích phi vật chất” nằm ở khoản 1 Điều 354. Với dạng hối lộ này, khung là 02 đến 07 năm tù, thời hiệu 10 năm, trừ khi có tình tiết đẩy lên khoản nặng hơn.

Không có thời hiệu ở cả hai đầu: truy cứu và thi hành án

Đầu truy cứu. Điều 28 khiến việc khởi tố, truy tố, xét xử các trường hợp nói trên không bị giới hạn bởi thời gian, dù hành vi xảy ra đã nhiều năm.

Đầu thi hành án. Điều 61 Bộ luật Hình sự dùng đúng danh sách tương tự để loại trừ thời hiệu thi hành bản án: Chương XIII, Chương XXVI, khoản 3 và khoản 4 Điều 353, khoản 3 và khoản 4 Điều 354. Nghĩa là bản án về các trường hợp này, nếu chưa thi hành, cũng không hết hiệu lực thi hành theo thời gian như ở Điều 60.

Phạm vi không chỉ ở khu vực nhà nước. Khoản 6 của cả Điều 353 và Điều 354 quy định người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà tham ô hoặc nhận hối lộ cũng bị xử lý theo điều đó. Vì vậy, quy định không áp dụng thời hiệu ở khoản 3, khoản 4 cũng có thể chạm tới người quản lý trong doanh nghiệp tư nhân.

Sau Luật số 86/2025/QH15. Khoản 4 của hai điều nay chỉ còn “tù 20 năm hoặc tù chung thân”, không còn tử hình. Việc bỏ tử hình không làm thay đổi Điều 28: khoản 3 và khoản 4 vẫn không áp dụng thời hiệu truy cứu.

Phân biệt với các tội chức vụ khác

Điều 28 chỉ nhắc đích danh hai tội: tham ô tài sản và nhận hối lộ. Những tội khác trong nhóm tội phạm về chức vụ, như lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản ở Điều 355 hay lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ ở Điều 356, không có trong danh sách này. Với những tội đó, thời hiệu vẫn tính theo Điều 27 bình thường, dựa trên khung của khoản được áp dụng, kể cả khi khoản đó thuộc loại đặc biệt nghiêm trọng với thời hiệu 20 năm.

Tương tự, tội đưa hối lộ ở Điều 364 và môi giới hối lộ ở Điều 365 là những tội riêng, không phải nhận hối lộ, nên cũng không nằm trong Điều 28. Đây là chỗ cần đọc kỹ: một vụ việc tham nhũng thường có nhiều người với nhiều tội khác nhau, và mỗi người có thể có tình trạng thời hiệu khác nhau tuỳ tội danh mình bị xem xét.

Ranh giới giữa tham ô (chiếm đoạt tài sản mình có trách nhiệm quản lý) và lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (dùng chức vụ để chiếm đoạt tài sản không do mình quản lý) vì thế không chỉ ảnh hưởng tới khung hình phạt mà còn quyết định việc có thời hiệu hay không ở các mức chiếm đoạt lớn. Đây là phần đánh giá cấu thành tội phạm, cần luật sư đọc hồ sơ cụ thể.

Tình huống giả định đọc theo khoản

Anh N là trưởng phòng vật tư của một công ty, có trách nhiệm quản lý kho. Giả định trong khoảng từ tháng 8/2025 đến tháng 3/2026, tức sau khi bản Bộ luật Hình sự hiện hành có hiệu lực, anh N nhiều lần lấy vật tư trong kho bán ra ngoài, tổng giá trị được xác định là 420 triệu đồng. Hành vi chiếm đoạt tài sản mình có trách nhiệm quản lý, phạm tội 02 lần trở lên, giá trị từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng, nên có khả năng rơi vào khoản 2 Điều 353 với khung 07 đến 15 năm tù, tội rất nghiêm trọng, thời hiệu 15 năm. Nếu lần thực hiện cuối được xác định vào tháng 3/2026 và không có sự kiện tính lại, mốc tròn rơi vào tháng 3/2041.

Đổi một con số: nếu kết luận định giá cho ra 620 triệu đồng thay vì 420 triệu đồng, hành vi sang khoản 3 Điều 353, khung 15 đến 20 năm tù, và Điều 28 loại nó khỏi thời hiệu. Khi đó việc truy cứu không bị chặn bởi thời gian, dù đã qua bao nhiêu năm.

Đổi một vai: nếu anh N không quản lý kho mà dùng chức vụ để lấy tài sản do bộ phận khác quản lý, tội danh có thể là lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản ở Điều 355, vốn không có tên trong Điều 28, nên thời hiệu vẫn tính theo Điều 27. Ví dụ hoàn toàn giả định, chỉ để thấy một con số hay một vai trò có thể đổi cả kết luận về thời hiệu. Với hành vi xảy ra trước khi một quy định có hiệu lực, còn phải đối chiếu Điều 7: quy định không có lợi không được áp dụng ngược.

Những điều hay hiểu sai

“Tham ô là không bao giờ hết thời hiệu”. Chỉ đúng với khoản 3 và khoản 4. Tham ô thuộc khoản 1 có thời hiệu 10 năm, khoản 2 có thời hiệu 15 năm.

“Đã nộp lại tiền thì thời hiệu được khôi phục”. Không có quy định nào như vậy. Việc chủ động nộp lại tài sản có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ, và với người bị kết án tù chung thân về tham ô, nhận hối lộ, Điều 63 đòi hỏi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ, kèm hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn, thì mới có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt. Đó là chuyện mức án và giảm án, không phải thời hiệu.

“Việc đã lâu, người làm chứng không còn thì coi như hết”. Không áp dụng thời hiệu không đồng nghĩa với việc chắc chắn bị kết tội. Việc chứng minh vẫn theo nguyên tắc tố tụng; chỉ là thời gian tự nó không làm chấm dứt việc truy cứu.

“Doanh nghiệp tư nhân thì không liên quan”. Như đã nói, khoản 6 Điều 353 và Điều 354 mở rộng tới người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước.

Khi nào nên gặp luật sư

Nếu bạn là người quản lý tài chính, kế toán, thủ quỹ, người phụ trách mua sắm, hoặc người nhà của người đang bị xác minh về sai phạm tài chính đã xảy ra từ lâu, câu hỏi then chốt không phải là “đã bao nhiêu năm”, mà là “hành vi bị xem xét theo tội nào, khoản nào”. Chỉ cần giá trị bị xác định vượt ngưỡng 500 triệu đồng chiếm đoạt hoặc của hối lộ, hay thiệt hại từ 3 tỷ đồng trở lên, câu chuyện thời hiệu thay đổi hẳn.

Câu nên hỏi luật sư: “Theo tài liệu hiện có, giá trị được xác định là bao nhiêu, tội danh có khả năng là tham ô, nhận hối lộ hay một tội chức vụ khác, và khoản nào?”. Từ đó mới biết vụ việc có thời hiệu hay không. Nội dung bài viết là thông tin pháp luật chung, không thay ý kiến luật sư về hồ sơ cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Những tội nào không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự?

Theo Điều 28 Bộ luật Hình sự gồm các tội xâm phạm an ninh quốc gia ở Chương XIII, các tội phá hoại hoà bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh ở Chương XXVI, tội tham ô tài sản khoản 3, khoản 4 Điều 353 và tội nhận hối lộ khoản 3, khoản 4 Điều 354.

Tham ô dưới 500 triệu đồng có thời hiệu không?

Có. Tham ô dưới 100 triệu đồng thuộc khoản 1 Điều 353 có thời hiệu 10 năm; từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng thuộc khoản 2 có thời hiệu 15 năm, nếu không có tình tiết khác đẩy lên khoản nặng hơn.

Tội đưa hối lộ có bị loại khỏi thời hiệu như nhận hối lộ không?

Không. Điều 28 chỉ nhắc tội nhận hối lộ khoản 3, khoản 4 Điều 354. Tội đưa hối lộ ở Điều 364 là tội riêng, thời hiệu vẫn tính theo Điều 27 dựa trên khung của khoản được áp dụng.

Bản án tham ô khoản 4 chưa thi hành thì có hết thời hiệu thi hành không?

Không. Điều 61 Bộ luật Hình sự không áp dụng thời hiệu thi hành bản án đối với khoản 3, khoản 4 Điều 353 và khoản 3, khoản 4 Điều 354, cùng các tội ở Chương XIII và Chương XXVI.

Giám đốc công ty tư nhân nhận hối lộ có bị xử theo Điều 354 không?

Khoản 6 Điều 354 quy định người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ thì bị xử lý theo điều này. Việc có cấu thành tội hay không phụ thuộc vào hồ sơ cụ thể.

Sau khi bỏ tử hình năm 2025, tham ô khoản 4 có thời hiệu chưa?

Chưa. Luật số 86/2025/QH15 thay khung khoản 4 thành tù 20 năm hoặc tù chung thân, nhưng Điều 28 vẫn giữ quy định không áp dụng thời hiệu cho khoản 3 và khoản 4 của tội tham ô và tội nhận hối lộ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138