NghiemTrong.comNghiêm Trọng
Thời hiệu và án tích

Thời hiệu tính lại khi nào: phạm tội mới hoặc bị truy nã mà cố tình trốn tránh

Hai trường hợp làm thời hiệu truy cứu tính lại từ đầu theo khoản 3 Điều 27 Bộ luật Hình sự, ngưỡng trên 01 năm tù, ví dụ đếm lại ngày và chỗ hay tính nhầm.

A young Vietnamese man seen from behind waits at the front counter of a district police station lobby, fluorescent light, cool blue tones, medium shot from the entrance

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ tính lại trong hai trường hợp do khoản 3 Điều 27 Bộ luật Hình sự quy định: người phạm tội lại thực hiện tội mới mà khung hình phạt cao nhất trên 01 năm tù, hoặc cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã. Khi đó đồng hồ quay về số không, đếm lại từ ngày phạm tội mới hoặc từ ngày ra đầu thú, bị bắt giữ.

Đây là chỗ khiến nhiều phép tính thời hiệu tự làm ở nhà sai hoàn toàn. Người ta cộng đúng số năm, nhưng quên rằng giữa chừng có một lần phạm tội khác, hoặc tưởng cứ đi xa là thời hiệu chạy. Bài dưới đây đọc từng chữ của khoản 3 Điều 27, chỉ ra ngưỡng “trên 01 năm tù” cụ thể là bao nhiêu, và tính lại ngày trên các ví dụ giả định.

Đọc từng chữ của khoản 3 Điều 27

“Trong thời hạn quy định tại khoản 2”. Sự kiện làm tính lại phải xảy ra khi tội cũ còn trong thời hiệu. Nếu thời hiệu tội cũ đã hết rồi mới phạm tội mới, tội mới không làm sống lại thời hiệu đã hết; người đó chỉ bị truy cứu về tội mới.

“Lại thực hiện hành vi phạm tội mới”. Cần có hành vi cấu thành một tội phạm, không phải một vi phạm hành chính. Bị xử phạt hành chính vì vi phạm giao thông hay trật tự công cộng không làm thời hiệu tính lại.

“Mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù”. Tội mới phải đủ nặng. Khung cao nhất đúng 01 năm tù chưa đạt ngưỡng, vì luật dùng chữ “trên”.

“Cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã”. Hai điều kiện đi cùng nhau. Chỉ chuyển chỗ ở mà chưa có quyết định truy nã thì chưa thuộc trường hợp này; có quyết định truy nã nhưng người đó không biết mình bị truy nã cũng là chỗ dễ phát sinh tranh luận về chữ “cố tình”.

“Tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ”. Với trường hợp truy nã, mốc mới không phải ngày ra quyết định truy nã mà là ngày người đó ra đầu thú hoặc bị bắt. Toàn bộ thời gian lẩn trốn không được tính vào thời hiệu.

Tội mới nào đủ nặng để làm thời hiệu tính lại

Bảng dưới đọc thử vài khoản cụ thể. Cột cuối trả lời câu hỏi: nếu hành vi mới rơi vào khoản này, thời hiệu của tội cũ có tính lại không.

Khoản của tội mớiKhung hình phạtMức cao nhấtLàm tính lại?
Khoản 1 Điều 156 (vu khống)Phạt tiền 10 đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù 03 tháng đến 01 năm01 năm tùKhông, vì chưa trên 01 năm
Khoản 4 Điều 260 (giao thông, có khả năng thực tế gây hậu quả)Phạt tiền 10 đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc tù 03 tháng đến 01 năm01 năm tùKhông
Khoản 2 Điều 156Tù 01 đến 03 năm03 năm tùCó
Khoản 1 Điều 173 (trộm cắp tài sản)Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 03 năm03 năm tùCó
Khoản 1 Điều 134 (cố ý gây thương tích)Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 06 tháng đến 03 năm03 năm tùCó
Khoản 1 Điều 260Phạt tiền, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù 01 đến 05 năm05 năm tùCó

Điều đáng chú ý: ngay cả một tội ít nghiêm trọng như trộm cắp thuộc khoản 1 Điều 173 cũng đủ ngưỡng, vì khung cao nhất 03 năm tù đã vượt 01 năm. Ngưỡng này thấp hơn nhiều so với cảm giác “phải là tội nặng mới tính lại”.

Bảng đọc theo khung của khoản mà tội mới rơi vào. Với khung chỉ có phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ mà không có tù, câu chữ “trên 01 năm tù” cần được xem xét theo hướng dẫn áp dụng; trường hợp này nên hỏi luật sư.

Ví dụ đếm lại ngày khi phạm tội mới

Anh H lấy chiếc điện thoại trị giá 8 triệu đồng của đồng nghiệp ngày 10/5/2019. Hành vi thuộc khoản 1 Điều 173, tội ít nghiêm trọng, thời hiệu 05 năm, mốc tròn ban đầu là 10/5/2024. Ngày 02/9/2022, khi thời hiệu còn hơn một năm rưỡi, anh H gây thương tích cho người khác với tỷ lệ tổn thương 15%, thuộc khoản 1 Điều 134 có khung cao nhất 03 năm tù.

Vì tội mới có khung cao nhất trên 01 năm tù và xảy ra trong thời hiệu của tội cũ, thời hiệu của tội trộm cắp được tính lại từ ngày 02/9/2022. Mốc tròn mới của tội trộm cắp là 02/9/2027, chứ không còn là 10/5/2024. Bản thân tội gây thương tích cũng có thời hiệu 05 năm riêng, mốc tròn 02/9/2027.

Đổi giả định: nếu thay vì gây thương tích, ngày 02/9/2022 anh H có hành vi vu khống thuộc khoản 1 Điều 156 với mức cao nhất 01 năm tù, thì thời hiệu tội trộm cắp không tính lại và vẫn hết vào mốc 10/5/2024. Hai sự kiện cùng ngày, khác nhau một khung hình phạt, cho ra hai kết quả cách nhau hơn ba năm.

Ví dụ trên dùng ngày giả định để minh hoạ phép tính, không phải nhận định về một vụ việc thật.

Trường hợp bị truy nã: thời gian lẩn trốn không được tính

Giả sử chị K thực hiện một hành vi thuộc khoản 2 Điều 175, tội nghiêm trọng với khung 02 đến 07 năm tù, thời hiệu 10 năm, vào ngày 01/4/2018. Mốc tròn ban đầu là 01/4/2028. Năm 2019 chị K bỏ khỏi nơi cư trú, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định truy nã. Đến ngày 20/8/2025 chị K ra đầu thú.

Theo khoản 3 Điều 27, nếu xác định chị K cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thời hiệu tính lại từ ngày 20/8/2025. Mốc tròn mới là 20/8/2035. Hơn sáu năm lẩn trốn không giúp chị K “chạy” hết thời hiệu, mà còn đẩy mốc kết thúc ra xa hơn.

Ngược lại, nếu một người chỉ chuyển đi nơi khác làm ăn, không có quyết định truy nã nào, thì khoản 3 Điều 27 không áp dụng và thời hiệu vẫn đếm từ ngày phạm tội. Việc có quyết định truy nã hay không, quyết định đó ra ngày nào, là thông tin cần xác minh qua luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền, không nên đoán.

Ra đầu thú còn có ý nghĩa ở chỗ khác: khoản 2 Điều 51 cho phép toà án coi đầu thú là tình tiết giảm nhẹ khi quyết định hình phạt. Điều này không làm thay đổi phép tính thời hiệu ở trên, nhưng là lý do người nhà thường được khuyên cân nhắc cùng luật sư.

Đặt cạnh việc tính lại thời hiệu thi hành bản án

Điều 60 về thời hiệu thi hành bản án cũng có cơ chế tính lại, nhưng điều kiện khác. Đặt hai quy định cạnh nhau để không lẫn:

Tiêu chíThời hiệu truy cứu (khoản 3 Điều 27)Thời hiệu thi hành bản án (khoản 4, 5 Điều 60)
Mốc bắt đầuNgày tội phạm được thực hiệnNgày bản án có hiệu lực pháp luật
Tính lại vì phạm tội mớiChỉ khi tội mới có khung cao nhất trên 01 năm tùKhi thực hiện hành vi phạm tội mới, luật không đặt ngưỡng khung hình phạt
Mốc mới khi phạm tội mớiNgày thực hiện tội mớiNgày thực hiện tội mới
Tính lại vì trốn tránhCố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nãCố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã
Mốc mới khi trốn tránhKhi ra đầu thú hoặc bị bắt giữKhi ra trình diện hoặc bị bắt giữ

Điểm khác lớn nhất nằm ở dòng thứ hai: với thời hiệu thi hành bản án, bất kỳ tội mới nào cũng làm tính lại; với thời hiệu truy cứu, tội mới phải có khung cao nhất trên 01 năm tù.

Bốn câu tự hỏi trước khi kết luận thời hiệu đã hết

Khi một sự việc cũ được nhắc lại, trước khi tin rằng thời hiệu đã hết, hãy lần lượt trả lời bốn câu sau và ghi kết quả ra giấy:

  1. Từ ngày thực hiện hành vi cũ đến nay, người đó có lần nào bị khởi tố, bị kết án hoặc bị nghi thực hiện một hành vi khác có dấu hiệu tội phạm không? Ghi ngày của từng sự việc.
  2. Với mỗi sự việc đó, khoản có khả năng áp dụng có khung cao nhất trên 01 năm tù không? Nếu có và nó xảy ra khi tội cũ còn trong thời hiệu, đặt mốc mới tại ngày đó.
  3. Trong khoảng thời gian ấy có quyết định truy nã nào đối với người đó không, và người đó đã ra đầu thú hay bị bắt chưa? Nếu đã có truy nã, mốc mới là ngày đầu thú hoặc bị bắt.
  4. Từ mốc cuối cùng tìm được, cộng thời hiệu của tội cũ để ra mốc tròn mới, rồi so với ngày hôm nay.

Mỗi lần tìm thấy một sự kiện tính lại, bạn phải lặp lại câu hỏi thứ nhất cho khoảng thời gian tiếp theo, vì thời hiệu có thể bị tính lại nhiều lần nối tiếp nhau. Một chuỗi ba bốn sự việc nhỏ có thể kéo thời hiệu của tội đầu tiên dài thêm gần chục năm so với phép cộng ban đầu.

Khi nào cần luật sư xem kỹ

Việc tính lại thời hiệu dễ phát sinh tranh luận ở ba điểm. Một là tội mới có thật sự là tội phạm và thuộc khoản nào, vì nếu tội mới chỉ thuộc khung đến 01 năm tù thì không làm tính lại. Hai là ngày của hai hành vi, vì tội mới phải nằm trong thời hiệu của tội cũ. Ba là chữ “cố tình trốn tránh” trong trường hợp truy nã: người không biết mình bị truy nã, người vẫn sống công khai tại một địa chỉ khác, có bị coi là cố tình trốn tránh không, là vấn đề đánh giá chứng cứ.

Nếu người nhà bạn đang bị xem xét về một việc cũ, hãy chuẩn bị mốc thời gian của mọi sự việc liên quan trong khoảng đó, kể cả những việc đã bị xử lý trước đây, và hỏi luật sư: “Có sự kiện nào trong khoảng này làm thời hiệu tính lại không, và mốc tính lại là ngày nào?”. Luật sư hình sự cũng sẽ giải thích quyền của người bị buộc tội trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

Phạm tội mới có luôn làm thời hiệu tội cũ tính lại không?

Không luôn luôn. Theo khoản 3 Điều 27 Bộ luật Hình sự, tội mới phải có mức cao nhất của khung hình phạt trên 01 năm tù và phải xảy ra khi tội cũ còn trong thời hiệu thì thời hiệu tội cũ mới tính lại.

Bị xử phạt hành chính có làm thời hiệu hình sự tính lại không?

Không. Khoản 3 Điều 27 chỉ nói đến hành vi phạm tội mới. Vi phạm hành chính không phải là tội phạm nên không làm thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự của tội cũ tính lại.

Đi nơi khác sinh sống có bị coi là trốn tránh để tính lại thời hiệu không?

Khoản 3 Điều 27 đòi hỏi cả hai điều kiện: cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã. Nếu không có quyết định truy nã thì không thuộc trường hợp tính lại này, nhưng việc đánh giá cụ thể cần dựa trên hồ sơ.

Ra đầu thú thì thời hiệu tính lại từ ngày nào?

Với người đã bị truy nã và cố tình trốn tránh, thời hiệu tính lại kể từ ngày người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ. Thời gian lẩn trốn trước đó không được tính vào thời hiệu.

Tội vu khống khoản 1 có làm thời hiệu tội cũ tính lại không?

Khoản 1 Điều 156 có mức cao nhất là tù 01 năm, chưa vượt 01 năm tù nên không đạt ngưỡng của khoản 3 Điều 27. Nếu hành vi thuộc khoản 2 với khung 01 đến 03 năm tù thì đạt ngưỡng.

Thời hiệu đã hết rồi mới phạm tội mới thì tội cũ có bị truy cứu lại không?

Không. Sự kiện làm tính lại phải xảy ra trong thời hạn thời hiệu của tội cũ. Thời hiệu đã hết thì tội mới không làm sống lại việc truy cứu tội cũ; người đó chỉ bị xem xét về tội mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138