Người hưởng án treo đương nhiên được xoá án tích khi đã qua 01 năm kể từ ngày hết thời gian thử thách, với điều kiện đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không phạm tội mới trong 01 năm đó (điểm a khoản 2 Điều 70 Bộ luật Hình sự). Thời gian thử thách do toà án ấn định, từ 01 đến 05 năm (khoản 1 Điều 65).
Như vậy, tổng thời gian từ khi bị tuyên án treo tới khi được xoá án tích dao động khoảng từ 02 đến 06 năm, tuỳ thời gian thử thách. Con số này có thể ngắn hơn nếu được rút ngắn thử thách, và dài hơn nếu có hình phạt bổ sung kéo dài hoặc vi phạm trong thời gian thử thách. Bài này tính lần lượt từng trường hợp.
Công thức cơ bản và ví dụ
Mốc đương nhiên xoá án tích với án treo bằng ngày hết thời gian thử thách cộng thêm 01 năm. Ngày bắt đầu của thời gian thử thách được ghi trong phần quyết định của bản án; các ví dụ dưới đây giả định ngày đó và giả định không có vi phạm:
| Bản án giả định | Thời gian thử thách | Hết thử thách | Mốc xoá án tích |
|---|---|---|---|
| 09 tháng tù cho hưởng án treo, thử thách tính từ 10/3/2023 | 18 tháng | 10/9/2024 | 10/9/2025 |
| 01 năm tù cho hưởng án treo, thử thách tính từ 01/6/2022 | 02 năm | 01/6/2024 | 01/6/2025 |
| 02 năm tù cho hưởng án treo, thử thách tính từ 15/8/2021 | 04 năm | 15/8/2025 | 15/8/2026 |
| 03 năm tù cho hưởng án treo, thử thách tính từ 20/12/2021 | 05 năm | 20/12/2026 | 20/12/2027 |
Mức án tù được treo không làm thay đổi thời hạn 01 năm: dù treo 09 tháng hay 03 năm, thời hạn sau thử thách vẫn là 01 năm theo điểm a khoản 2 Điều 70. Cái khác nhau là độ dài của thời gian thử thách.
Theo khoản 1 Điều 65, án treo chỉ áp dụng khi xử phạt tù không quá 03 năm. Vì vậy dòng cuối là mức án treo cao nhất có thể.
Án treo vẫn là án có án tích, trừ một trường hợp
Nguyên tắc. Án treo là một bản án kết tội; người được hưởng án treo vẫn có án tích cho tới khi được xoá theo Điều 70. Đây là điểm nhiều gia đình hiểu sai, nghĩ rằng “không phải đi tù thì không có tiền án”.
Ngoại lệ do lỗi vô ý. Theo khoản 2 Điều 69, người bị kết án do lỗi vô ý về tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng không bị coi là có án tích. Ví dụ người bị kết án theo khoản 1 Điều 260 về vi phạm quy định tham gia giao thông đường bộ, khung cao nhất 05 năm tù, được hưởng án treo: không bị coi là có án tích, nên không cần tính mốc xoá.
Ví dụ đối chiếu. Người bị kết án theo khoản 1 Điều 173 về trộm cắp tài sản, cũng được hưởng án treo, thì có án tích, vì đây là tội cố ý. Cùng là án treo, cùng là tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, chỉ khác ở lỗi cố ý hay vô ý.
Hệ quả khi chưa xoá. Trong thời gian thử thách và 01 năm sau đó, nếu phạm tội cố ý mới thì là tái phạm theo khoản 1 Điều 53, và với các tội chiếm đoạt, có thể bị truy cứu dù giá trị tài sản dưới ngưỡng định tội.
Rút ngắn thời gian thử thách: mốc xoá án tích đến sớm hơn
Khoản 4 Điều 65 cho phép toà án rút ngắn thời gian thử thách nếu người được hưởng án treo đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ, theo đề nghị của cơ quan, tổ chức có trách nhiệm giám sát, giáo dục.
Ví dụ: chị V được hưởng án treo với thời gian thử thách 04 năm tính từ 15/8/2021, mốc hết thử thách ban đầu là 15/8/2025, mốc xoá án tích là 15/8/2026. Đến 15/8/2023, chị V đã chấp hành một nửa thời gian thử thách. Giả định toà án quyết định rút ngắn và thời gian thử thách kết thúc vào 15/2/2024, thì mốc xoá án tích đương nhiên dời lên 15/2/2025, sớm hơn khoảng một năm rưỡi.
Rút ngắn thử thách là quyết định của toà án trên cơ sở đề nghị, không tự xảy ra. Người hưởng án treo muốn được xem xét nên chấp hành nghiêm nghĩa vụ trong thời gian thử thách và giữ liên hệ với cơ quan, tổ chức hoặc chính quyền địa phương được giao giám sát theo khoản 2 Điều 65. Ngoài ra, đường xoá án tích sớm theo Điều 72 cũng mở cho người hưởng án treo: một phần ba của thời hạn 01 năm là 04 tháng, nếu đủ các điều kiện về tiến bộ, lập công và có đề nghị.
Khi vi phạm trong thời gian thử thách
Cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên. Khoản 5 Điều 65: toà án có thể buộc người đó chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Khi đó người đó trở thành người chấp hành án phạt tù, và mốc xoá án tích tính lại theo khoản 2 Điều 70 từ ngày chấp hành xong hình phạt tù, với thời hạn 02 năm nếu mức án đến 05 năm.
Phạm tội mới. Cũng theo khoản 5 Điều 65, toà án buộc chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo Điều 56. Mốc xoá án tích lúc đó gắn với bản án mới theo khoản 2 Điều 73.
Ví dụ. Anh X được hưởng án treo 01 năm tù, thử thách 02 năm. Trong năm thứ hai, anh X phạm tội trộm cắp mới và bị xử 01 năm tù. Toà án tổng hợp thành 02 năm tù. Giả định anh X ra tù ngày 01/7/2026, mốc đương nhiên xoá án tích cho cả hai bản án là 01/7/2028, với điều kiện thi hành xong các phần khác và không phạm tội mới. Đó là khoảng cách rất xa so với mốc ban đầu nếu anh X giữ được thử thách.
Vi phạm hành chính. Điều 65 nói về cố ý vi phạm nghĩa vụ theo Luật Thi hành án hình sự 02 lần trở lên và phạm tội mới. Nội dung cụ thể của nghĩa vụ nằm ở luật đó; nên hỏi cơ quan giám sát hoặc luật sư để biết hành vi nào bị tính là vi phạm nghĩa vụ.
Hình phạt bổ sung đi kèm án treo
Khoản 3 Điều 65 cho phép toà án áp dụng hình phạt bổ sung đối với người được hưởng án treo nếu điều luật áp dụng có quy định. Ví dụ khoản 5 Điều 174 cho phép phạt tiền bổ sung và cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm.
Với án treo, Điều 41 quy định thời hạn cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. Câu cuối khoản 2 Điều 70 quy định: nếu người bị kết án đang chấp hành hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân mà thời hạn phải chấp hành dài hơn thời hạn ở điểm a, b, c, thì án tích được xoá khi chấp hành xong hình phạt bổ sung.
Ví dụ: anh Y được hưởng án treo với thử thách 02 năm, kèm cấm hành nghề 05 năm, bản án có hiệu lực ngày 01/3/2023. Hết thử thách khoảng 01/3/2025, cộng 01 năm là 01/3/2026. Nhưng thời hạn cấm hành nghề kéo dài tới 01/3/2028, nên mốc xoá án tích dời tới khi anh Y chấp hành xong hình phạt bổ sung đó. Còn với phạt tiền bổ sung, người đó cần nộp xong mới đủ điều kiện “đã chấp hành xong hình phạt bổ sung”.
Đặt án treo cạnh án tù và phạt tiền
Người nhà thường hỏi: được án treo thì xoá án tích nhanh hơn đi tù không. Câu trả lời không hiển nhiên, vì thời gian thử thách có thể dài hơn mức án. So sánh trên cùng một mốc tuyên án giả định 01/6/2024, coi như không có hình phạt bổ sung, đã bồi thường và không phạm tội mới:
| Phương án giả định | Mốc bắt đầu tính thời hạn | Thời hạn Điều 70 | Mốc xoá án tích |
|---|---|---|---|
| 01 năm tù giam, ra tù 01/6/2025 | 01/6/2025 | 02 năm | 01/6/2027 |
| 01 năm tù cho hưởng án treo, thử thách 02 năm, hết 01/6/2026 | 01/6/2026 | 01 năm | 01/6/2027 |
| 01 năm tù cho hưởng án treo, thử thách 03 năm, hết 01/6/2027 | 01/6/2027 | 01 năm | 01/6/2028 |
| Phạt tiền là hình phạt chính, nộp xong 01/7/2024 | 01/7/2024 | 01 năm | 01/7/2025 |
Bảng cho thấy án treo lợi thế lớn ở chỗ không phải chấp hành án trong cơ sở giam giữ, nhưng chưa chắc xoá án tích sớm hơn. Thời gian thử thách càng dài, mốc xoá án tích càng xa. Đó là phép tính, không phải lời khuyên chọn loại hình phạt: mức án và việc có cho hưởng án treo hay không do toà án quyết định theo Điều 65.
Hiểu sai thường gặp và câu nên hỏi luật sư
“Án treo không có tiền án”. Sai với tội cố ý và với tội vô ý từ loại rất nghiêm trọng trở lên. Người hưởng án treo vẫn có án tích tới khi được xoá.
“Hết thử thách là xoá ngay”. Phải thêm 01 năm sau khi hết thử thách, kèm các điều kiện về hình phạt bổ sung, bồi thường, án phí.
“Án treo 03 năm thì phải chờ lâu hơn án treo 01 năm”. Thời hạn sau thử thách đều là 01 năm; thứ khác nhau là thời gian thử thách do toà ấn định.
Câu nên hỏi. Mang bản án và quyết định liên quan tới thời gian thử thách, rồi hỏi luật sư: “Thời gian thử thách bắt đầu và kết thúc ngày nào, có hình phạt bổ sung nào kéo dài hơn không, và đến ngày nào thì đủ điều kiện xin phiếu lý lịch tư pháp không có án tích?”.
Câu hỏi thường gặp
Án treo bao lâu thì được xoá án tích?
Theo điểm a khoản 2 Điều 70 Bộ luật Hình sự, người hưởng án treo đương nhiên được xoá án tích khi đã qua 01 năm kể từ khi hết thời gian thử thách, đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không phạm tội mới.
Thời gian thử thách án treo dài bao lâu?
Khoản 1 Điều 65 quy định toà án ấn định thời gian thử thách từ 01 năm đến 05 năm. Mức cụ thể ghi trong bản án, căn cứ vào nhân thân người phạm tội và các tình tiết của vụ án.
Có được rút ngắn thời gian thử thách án treo không?
Có thể. Theo khoản 4 Điều 65, người đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ, theo đề nghị của cơ quan, tổ chức giám sát, có thể được toà án rút ngắn thời gian thử thách.
Án treo về tội gây tai nạn giao thông có án tích không?
Nếu bị kết án theo khoản có khung cao nhất không quá 07 năm tù, như khoản 1 Điều 260, thì đó là tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng do vô ý, nên theo khoản 2 Điều 69 người đó không bị coi là có án tích.
Phạm tội mới trong thời gian thử thách thì sao?
Theo khoản 5 Điều 65, toà án buộc người đó chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới. Thời hạn xoá án tích khi đó tính theo bản án mới, theo khoản 2 Điều 73.
Đang hưởng án treo có được xin xoá án tích sớm theo Điều 72 không?
Điều 72 dẫn chiếu thời hạn của khoản 2 Điều 70, trong đó có án treo với thời hạn 01 năm. Nếu có tiến bộ rõ rệt, đã lập công và có đề nghị, sau ít nhất 04 tháng kể từ khi hết thử thách, toà án có thể xem xét.